Nghiên cứu các hợp chất thứ cấp có hoạt tính sinh học từ một số động vật thân mềm ở vùng biển Trung bộ (vùng biển Bắc Trung Bộ đến biển Trung Trung Bộ Việt Nam) - Mã số đề tài:VAST.TĐ.DLB.6/16-18.

Chủ nhiệm đề tài TS. Nguyễn Văn Thanh
Đơn vị thực hiện Viện Hóa sinh biển
Thời gian thực hiện 2016 - 2018
Tổng kinh phí 5.800 triệu đồng
Xếp loại đề tài Xuất sắc
Mục tiêu đề tài

Nghiên cứu được thành phần hóa học và hoạt tính sinh học các loài động vật thân mềm ở vùng biển Bắc Trung Bộ đến biển Trung Trung Bộ của Việt Nam.

Kết quả đạt được

• Đã tiến hành thu thập 33 mẫu động vật thân mềm gồm 15 mẫu sên biển và 18 mẫu ốc biển tại các khu vực Thanh Hóa, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên -Huế, Quảng Nam – Đà Nẵng, Phú Yên, Bình Định.
• Từ 2 mẫu sên biển và 2 mẫu ốc biển đã phân lập và xác định cấu trúc được 62 hợp chất, trong đó có 24 chất mới. Các hợp chất có cấu trúc đa dạng, thuộc 17 lớp chất khác nhau với nhiều chất có chứa dị tố như Cl, Br, N, và S. Cấu hình tuyệt đối của 08 chất mới được xác định bằng phương pháp phổ X-ray và 03 chất mới khác được xác định bằng phương pháp phổ ECD.
• Kết quả thử hoạt tính sinh học cho thấy 33 chất có hoạt tính gây độc tế bào và 07 chất có hoạt tính kháng vi sinh vật kiểm định. Trong đó có 9 chất có hoạt tính gây độc tế bào mạnh, 3 chất có khả năng kháng 4 chủng vi sinh vật thử nghiệm và 1 chất thể hiện hoạt tính cảm ứng apoptosis trên dòng tế bào ung thư bạch cầu cấp ở người HL-60 ở cả 3 phương pháp nghiên cứu.

Những đóng góp mới

• Nghiên cứu tìm kiếm các chất có hoạt tính sinh học từ các loài sên biển lần đầu tiên được thực hiện ở Việt Nam.
• Đề tài đã phát hiện ra 24 chất mới từ 04 mẫu sinh vật biển ngành thân mềm của Việt Nam.
• 5 chất mới Asp28, Asp24, Asp58, Asp34, Asp09 và hợp chất dactylomelatriolphân lập từ loài sên biển Aplysia dactylomela là các sesquiterpene dạng khung omphalane hiếm gặp ở sinh vật biển. Trong đó cấu hình tuyệt đối của các hợp chất Asp28, Asp24Asp34 được xác định bằng phương pháp phổ X-ray.
• Chất mới Asp55 phân lậptừ loài sên biển Aplysia dactylomela được phát hiện là một hợp chất charmigrane sesquiterpene đầu tiên có liên kết cầu ether bất thường giữa 2 vị trí C-1 và C-9.
• 5 chất mới DN05, DN08, DN14, DN29DN30 phân lập từ loài sên biển Dendrodoris fumata là những polychlorinated steroid chưa từng có tiền lệ chứa 5-6 nguyên tử Clo trong phân tử. Cấu hình tuyệt đối của 4 hợp chất DN05, DN14, DN29 DN30 đã được chứng minh bằng phương pháp phổ X-ray.
• Đề tài đã phát hiện được 33 chất có hoạt tính gây độc tế bào, trong đó có 2 hợp chất mớithể hiện mức hoạt tính mạnhlà Asp26 (phân lập từ loài sên biển Aplysia dactylomela) với IC50 = 1.15-2.10 µg/ml và PSU17 (phân lập từ loài ốc biển Planaxis sulcatus) với IC50 = 1.81-3.53 µg/ml trên 8 dòng tế bào ung thư người. Hợp chất rivularin A (phân lập từ mẫu ốc biển Monodonta labio) thể hiện hoạt tính gây độc tế bào mạnh trên 2 dòng tế bào ung thư với IC50 = 0.04-0.82 µM/ml.
• 7 hợp chất được phát hiện có hoạt tính kháng vi sinh vật kiểm định. 3 hợp chất PLS03, PLS14,PLS12.1 (phân lập từ mẫu ốc biển Monodonta labio) biểu hiện khả năng kháng 4 VSV thử nghiệm, trong đó hợp chất PLS12.1 có khả năng ức chế mạnh 3 chủng vi khuẩn Escherichia coli, Bacillus subtillisStaphylococcus aureus với giá trị MIC = 12,5 μg/ml.
• Chất mớidendrodoristerol (DN11)phân lập từ loài sên biển Dendrodoris fumata thể hiện hoạt tính cảm ứng apoptosis trên dòng tế bào ung thư bạch cầu cấp ở người HL-60 ở cả 3 phương pháp nghiên cứu (phương pháp nhuộm Hoechst 33342, phương pháp cảm ứng caspase 3 và phương pháp flow cytometry).

Sản phẩm

- Các bài báo đã công bố:03 bài báo quốc tế ISI và 02 bài báo trong nước.
1. Phan Thi Thanh Huong, Pham Thi Mai Huong, Nguyen Hai Dang, Nguyen Van Thanh*, Nguyen Xuan Cuong, Nguyen Hoai Nam, Phan Van Kiem and Chau Van Minh*. Cytotoxic Constituents of the Vietnamese Sea Snail Monodonta labio (Lin-naeus, 1758), Letters in Organic Chemistry, 2017, 14, 310-314.
2. Nguyen Van Thanh*, Nguyen Phuong Thao, Nguyen Viet Phong, Nguyen Xuan Cuong, Nguyen Hoai Nam, and Chau Van Minh*. A new [7.7]paracyclophane from Vietnamese marine snail Planaxis sulcatus (Born, 1780), Natural Product Research, 2018, https://doi.org/10.1080/14786419.2018.1528586.
3. Pham Thi Mai Huong, Nguyen Viet Phong, Nguyen Phuong Thao, Pham Thanh Binh, Do Thi Thao, Nguyen Van Thanh*, Nguyen Xuan Cuong, Nguyen Hoai Nam, Do Cong Thung, and Chau Van Minh*. Dendrodoristerol, a cytotoxic C20 steroid from the Vietnamese nudibranch mollusk Dendrodoris fumata, Journal of Asian Natural Products Research, 2018, https://doi.org/10.1080/10286020.2018.1543280.
4. Nguyen Van Thanh*, Pham Thi Mai Huong, Nguyen Xuan Cuong, Nguyen Hoai Nam, Chau Van Minh.Metabolites isolated from the sea snail Monodonta labio (Linnaeus, 1758), Vietnam Journal of Chemistry, 2017, 55(6e), 29-33.
5. Pham Thi Mai Huong, Nguyen Van Thanh*, Nguyen Xuan Cuong, Nguyen Hoai Nam, Chau Van Minh. Sterols from the sea snail Monodonta labio (Linnaeus, 1758), Vietnam Journal of Chemistry, 2017, 55(6e), 61-65.

- Các sản phẩm cụ thể:
+ 33 mẫu tiêu bản động vật thân mềm được lưu giữ tại viện Hóa sinh biển.
+ 62 chất sạch phân lập được từ động vật thân mềm kèm theo bộ phổ chứng minh cấu trúc.
+ Kết quả thử hoạt tính sinh học của các hợp chất phân lập được.

- Các sản phẩm khác: Hỗ trợ đào tạo 1 nghiên cứu sinh và 1 học viên cao học.

Địa chỉ ứng dụng

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và các viện nghiên cứu dược học.

Kiến nghị

Ti?p t?c nghiên c?u sâu h?n v? c? ch? gây ??c t? bào ung th? c?a các ch?t có ho?t tính m?nh nh? rivularin A (PLS01), dedichloronostocyclophane D (PSU17) và Asp26. Ti?p t?c nghiên c?u tìm ki?m các ch?t m?i và các ch?t có ho?t tính sinh h?c t? các loài ??ng v?t thân m?m ? các vùng bi?n Vi?t Nam, ??c bi?t là các loài sên bi?n – ??i t??ng ch?a nhi?u h?p ch?t có c?u trúc m?i l? và ho?t tính sinh h?c thú v?.

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".