Nghiên cứu tương tác sông – biển và khả năng khai thác nguồn nước ngọt cung cấp cho các đối tượng dùng nước vùng của sông Cửu Long

Chủ nhiệm đề tài ThS. Đặng Hòa Vĩnh
Đơn vị thực hiện Viện Địa lý Tài nguyên TP.HCM
Thời gian thực hiện 2016 - 2018
Tổng kinh phí 600.000.000đ (sáu trăm triệu đồng)
Xếp loại đề tài Khá
Mục tiêu đề tài

- Xác định được các quy luật phân bố nước ngọt trong mối tương tác sông – biển vùng cửa sông Cửu Long (nghiên cứu điển hình cho sông Cổ Chiên với 2 cửa Cổ Chiên và Cung Hầu);
- Dự báo sự xuất hiện nước ngọt vùng cửa sông trong tương lai dưới tác động của nước biển dâng và các hoạt động khai thác trên lưu vực;
- Đề xuất giải pháp khai thác nguồn nước mặt cung cấp cho các đối tượng dùng nước khu vực nghiên cứu.

Kết quả đạt được

- Về công nghệ:
Đề tài đã đăng ký sáng chế: Quy trình thu, giữ nước ngọt ở vùng nước chịu tác động của xâm nhập mặn. Mục đích của sáng chế là tạo ra thiết bị và quy trình để thu nước ngọt trên sông trong thời điểm có nước ngọt và chứa nước nhằm sử dụng thường xuyên cho mục đích cụ thể
- Về khoa học:
Nghiên cứu này đã phân tích các quy luật xuất hiện nước ngọt, chủ động tìm kiếm những khoảng thời gian độ mặn thấp nhất ứng với các vị trí khác nhau để tìm biện pháp khai thác. Đã xây dựng được bản đồ phân bố quá trình nước ngọt vùng cửa sông Cửu Long. Đây là lần đầu tiên bản đồ được công bố. Bản đồ là cơ sở cho việc khai thác và bảo vệ nguồn nước ngọt VCS Cửu Long.
Nghiên cứu đã phân tích diễn biến chế độ dòng chảy sông Mekong, kết quả cho thấy: Dòng chảy năm và dòng chảy mùa lũ đang có xu thế giảm mạnh. Dòng chảy mùa kiệt đang có xu thế tăng trong những năm gần đây. Tháng kiệt nhất đã dịch chuyển từ tháng 4 sang tháng 3 và xu thế có thể sẽ dịch chuyển sang tháng 2. Sự dịch chuyển tháng kiệt nhất đã và đang tác động mạnh đến chế độ nước vùng cửa sông, đặc biệt là đỉnh mặn xuất hiện sớm hơn.
Nghiên cứu cũng đã làm rõ mối quan hệ giữa dòng chảy về Việt Nam với các đặc trưng nước ngọt vùng cửa sông. Đây là những cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch khai thác nước ngọt vùng cửa sông.
Nghiên cứu bước đầu đã chỉ ra được các dạng pha trộn giữa khối nước biển và nước ngọt ở cửa sông Cổ Chiên và Cung Hầu. Theo đó trong mùa kiệt vẫn có thể tồn tại các hình thức xáo trộn khác nhau từ xáo trộn đều cho tới dòng chảy phân tầng. Nghiên cứu cũng đã dự báo được phân bố nước ngọt trong tương lai (tới năm 2030) theo kịch bản biến đổi dòng chảy thượng lưu do các hoạt động khai thác và mức nước biển dâng do biến đổi khí hậu.
- Về ứng dụng:
Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp sử dụng các vùng đất ngập nước ven sông để cải tạo thành hồ chứa nước ngọt để cung cấp cho các đối tượng dùng nước.
Nghiên cứu cũng đề xuất giải pháp công nghệ bẫy nước ngọt để khai thác nước ngọt vào các thời điểm có ngọt. Công nghệ này có thể ứng dụng cho các trạm cấp nước quy mô vừa và nhỏ hoặc quy mô hộ gia đình ở ven sông chính.

Một số hình ảnh của đề tài:

anh108 1

anh108 2

anh 108 3

anh 108 4

Những đóng góp mới

Nghiên cứu này đã tiếp cận nghiên cứu xâm nhập mặn theo một hướng mới: thống kê các giá trị mặn nhỏ nhất để phát hiện các quy luật xuất hiện nước ngọt, chủ động tìm kiếm những khoảng thời gian độ mặn thấp nhất ứng với các vị trí khác nhau để tìm biện pháp khai thác.
Nghiên cứu đã làm rõ được các quy luật phân bố nước ngọt vùng cửa sông và tính toán dự báo tới mốc thời gian 2030.
Đã phát hiện sự dịch chuyển tháng kiệt nhất so với các giá trị bình quân trước đây. Xu thế dịch chuyển này sẽ tiếp tục trong tương lai gần, ứng theo các kịch bản khai thác thượng lưu. Phát hiện đó đã giúp cho việc giải thích nguyên nhân trong những năm gần đây đỉnh mặn đã dịch chuyển do các nghiên cứu trước đây cho rằng thủy điện thượng lưu không tác động đáng kể đến xâm nhập mặn vùng hạ lưu.
Nghiên cứu bước đầu đã chỉ ra được các dạng xáo trộn giữa khối nước mặn đến từ biển và khối nước ngọt đến từ thượng lưu. Theo đó trong mùa kiệt vẫn có thể tồn tại các hình thức xáo trộn khác nhau từ xáo trộn đều cho tới dòng chảy phân tầng.
Nghiên cứu cũng đã đề xuất giải pháp và quy trình khai thác nguồn nước ngọt trên sông trong những thời điểm có nước ngọt.

Sản phẩm

- Các bằng sáng chế, giải pháp hữu ích (liệt kê)
- Các bài báo đã công bố (liệt kê)
+ Vinh Hoa Dang, Dung Duc Tran, Thuc Bich Thi Pham, Dao Nguyen Khoi, Phuong Ha Tran, and Ninh Trung Nguyen: Exploring Freshwater Regimes and Impact Factors in the Coastal Estuaries of the Vietnamese Mekong Delta, Water 2019, 11(4), 782; ISSN: 2073-4441 https://doi.org/10.3390/w11040782.
+ Đặng Hoà Vĩnh, Phạm Thị Bích Thục, 2016: Đánh giá tác động của các yếu tố nguồn đến nước ngọt vùng hạ lưu sông Cửu Long – Tạp chí Khí tượng thủy văn
- Các sản phẩm cụ thể (mô tả sản phẩm, nơi lưu giữ)
+ Báo cáo tổng hợp trong đó trình bày rõ:

  • Các luận cứ khoa học làm cơ sở cho vấn đề khai thác nguồn nước mặt vùng cửa sông Cửu Long
  • Các quy luật xuất hiện nước ngọt trong mối tương tác sông – biển vùng cửa sông Cửu Long
  • Kết quả tính toán sự xuất hiện nước ngọt vùng cửa sông theo các kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng khu vực nghiên cứu cho tới năm 2030.
  • Các giải pháp khai thác tài nguyên nước mặt cung cấp cho các đối tượng dùng nước.
Địa chỉ ứng dụng

- Đề nghị chuyển giao mô hình hồ chứa nước ngọt ở Cù Lao Thành Long cho Công Ty TNHH Một thành viên Cấp Nước Bến Tre, Sở Nông nghiệp & phát triển nông thôn tỉnh Bến Tre và .sở Khoa học & công nghệ tỉnh Bến Tre
- Đề nghị chuyển giao mô hình hồ chứa nước ngọt Láng Thé cho Công Ty TNHH Một thành viên Cấp Nước Trà Vinh, Sở Kế hoạch đầu tư tỉnh Trà Vinh và sở Khoa học & công nghệ tỉnh Trà Vinh để chuyển sang giai đoạn thực hiện đầu tư.

Kiến nghị

Các phát hi?n c?a ?? tài trong quá trình pha tr?n m?n – ng?t ? vùng c?a sông m?i ch? là b??c ??u. ?? ngh? ti?p t?c m? r?ng ?? tài ?? làm rõ h?n các phát hi?n ?ó, làm giàu thêm các tài li?u nghiên c?u c? b?n v? vùng c?a sông ? ?BSCL.
?? ngh? ti?p t?c nghiên c?u hoàn thi?n sáng ch? “Quy trình thu và ch?a n??c ng?t trên vùng n??c ch?u tác ??ng c?a xâm nh?p m?n” ?? s? d?ng cho các tr?m c?p n??c quy mô v?a và nh? ? ven sông chính.

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".