Sử dụng tư liệu viễn thám đa thời gian và GIS, theo dõi biến động lớp phủ trên lưu vực sông Đà góp phần giám sát bồi tích hồ Hòa Bình

Chủ nhiệm đề tài KSC. Nguyễn Tứ Dần
Đơn vị thực hiện Viện Địa chất và Địa vật lý biển
Thời gian thực hiện 2006 - 2007
Tổng kinh phí 270 triệu đồng
Nội dung đề tài

Mục tiêu

  • Thông qua tư liệu viễn thám đa thời gian, theo dõi hiện trạng lớp phủ trên lưu vực hồ thủy điện Hòa Bình.
  • Xây dựng cơ sở khoa học cho việc hoạch định sử dụng đất, trồng rừng, tái tạo rừng trên lưu vực sông Đà thông qua nghiên cứu các quá trình ngoại sinh trên cơ sở công nghệ GIS.
  • Đề xuất các biện pháp giám sát bồi tích hồ chứa nhằm làm giảm hiện tượng bồi lắng hồ Hòa Bình.

Nội dung nghiên cứu

  • Những đặc điểm về địa lý, địa chất khu vực nghiên cứu: Những yếu tố địa lý, địa chất chính có liên quan đến các quá trình ngoại sinh và vai trò của nó đến sự tích tụ trầm tích hồ chứa.
  • Quá trình xói mòn và trượt lở đất trên lưu vực sông Đà và vai trò của chúng đối với bồi tích hồ chứa: Đi sâu mô tả quá trình xói mòn và trượt lở đất trên lưu vực sông Đà cũng như phương pháp tính toán để thành lập bản đồ xói mòn đất, Bản đồ nguy cơ trượt lở đất.
  • Vấn đề bồi lằng hồ Hòa Bình và vai trò của lớp phủ thực vật trong việc giám sát bồi tích hồ chứa: Nêu lên hiện trạng bồi lắng hồ Hòa Bình và so sánh lớp phủ thực vật ở 3 thời điểm khác nhau với lượng vật chất đưa vào hồ bằng việc tính toán xói mòn các thời kỳ tương ứng và từ đó đề xuất một số biện pháp làm giảm lượng bồi tích đưa vào hồ chứa.
Kết quả đạt được
  • Hiện tượng bồi lấp hồ chứa với các quá trình ngoại sinh trên sườn đặc biệt là xói mòn và trượt lở đất có quan hệ mật thiết với nhau. Lượng vật chất bị phá hủy và di chuyển trên sườn càng lớn thì hồ chứa càng nhanh chóng bị bồi lấp.
    Mặt khác, quá trình xói mòn, trượt lở đất và lũ bùn đá lại liên quan đến một loạt yếu tố như mưa, hình thái sườn dốc, thổ nhưỡng, phương thức canh tác và lớp phủ thực vật, trong đó mưa và lớp phủ thực vật là hai yếu tố quan trọng nhất. Trong điều kiện khoa học và kỹ thuật hiện tại thì chúng ta vẫn chưa chế ngự được mưa, do đó hiện nay, vấn đề là phải làm sao theo dõi, giám sát và điều khiển được lớp phủ thực vật theo ý muốn đồng nghĩa với việc làm giảm các quá trình ngoại sinh trên sườn và đó chính là làm giảm lượng bồi tích đưa vào hồ chứa. Bởi do tình trạng không bảo vệ được rừng ở các khu vực trọng yếu làm mất khả năng phòng hộ, quá trình trượt đất, xói mòn, lũ bùn đá trực tiếp hoặc gián tiếp đưa vật chất xuống hồ gây nên hiện tượng bồi lấp hồ chứa.
  • Hiện nay, với công nghệ xử lý ảnh đã dần hoàn thiện, các tư liệu viễn thám ngày một phong phú, thời gian bay có nhiều chu kỳ, đặc biệt là Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam đang thực hiện đề án “Vệ tinh nhỏ” với thời gian bay chụp hàng ngày thì vấn đề theo dõi biến động lớp phủ thực vật sẽ dễ dàng hơn.
  • GIS là một công cụ hữu hiệu trong phân tích không gian, mô hình hóa, các kết quả của nó được thể hiện đa dạng dưới dạng các bản đồ số, mặt cắt, biểu bảng ... cho chúng ta cái nhìn trực quan về kết quả nghiên cứu.
    Nhờ công nghệ GIS, trong quá trình nghiên cứu, đối sánh, so sánh các mối quan hệ giữa các lớp thông tin với nhau  chúng ta chỉ cần chồng hai lớp thông tin cần quan tâm.
  • Để làm giảm lượng bồi tích đưa vào hồ chứa, cần theo dõi lớp phủ. Sử dụng công nghệ GIS, chồng lớp thông tin về hiện trạng lớp phủ xử lý từ ảnh vệ tinh các thời kỳ lên lớp thông tin về nguy cơ xói mòn và trượt lở đất, từ đó có ngay lời giải cho vấn đề ưu tiên che phủ chỗ nào trước nhất, tránh đầu tư trồng rừng dàn trải, không có quy hoạch, không có định hướng. Đây là một ứng dụng mới mà đề tài mang lại.
  • Hy vọng rằng đề tài góp một phần nhỏ của mình vào công cuộc chinh phục và chế ngự thiên nhiên, đồng thời cùng các nhà chuyên môn trong lĩnh vực viễn thám và GIS nói riêng và địa lý địa chất nói chung hoàn thiện một phương pháp mới, có nhiều triển vọng này.
Sản phẩm
  • 01 Báo cáo tổng kết dày 133 trang, với 23 bản đồ cùng các đồ thị, sơ đồ, biểu bảng.
  • Đĩa CD lưu trữ toàn bộ cơ sở dữ liệu về điều kiện tự nhiên lưu vực sông Đà cũng như toàn bộ báo cáo nêu trên.
  • Kết quả của đề tài ngoài những sản phẩm đã đăng ký, đề tài còn xây dựng thêm bản đồ nguy cơ xói mòn và trượt lở đất cho khu vực nghiên cứu. Đây là một sản phẩm mới lần đầu tiên được các tác giả thành lập dựa trên công nghệ GIS.

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".