Tin Khoa học - Công nghệ quốc tế

Ứng dụng tế bào gốc từ người đã mất

.

Liệu có thể sử dụng các cơ quan nội tạng và các mô của người đã chết như là một nguồn tế bào gốc để điều trị cho các bệnh nhân bị loạn dưỡng cơ, tiểu đường hoặc rối loạn thoái hóa thần kinh được hay không? Đây là một trong những ứng dụng tiềm năng của nghiên cứu mới gần đây được công bố trên tạp chí Nature Communications1. Thực ra ban đầu công trình nghiên cứu có mục đích hoàn toàn khác: xác định nguyên nhân cái chết của một bệnh nhân đã chết khoảng 4 ngày trước đó. Sự xuất hiện của những tế bào gốc cơ khi quan sát dưới kính hiển vi đã gây ngạc nhiên cho các nhà nghiên cứu khi các tế bào vẫn sinh sôi và phân tách thành các sợi cơ.

Một khám phá ngoài sự tưởng tượng

Nhà sinh vật học Shahragim Tajbakhsh - người đứng đầu đơn vị chuyên về tế bào gốc ở Viện nghiên cứu Pasteur2 và cũng là đồng tác giả của nghiên cứu, cho biết: “Mặc dù đã thành công trong việc lưu giữ mô bên ngoài cơ thể trong khoảng thời gian ngắn nhưng chúng tôi vẫn chưa hề nghĩ rằng tế bào có thể tồn tại trên tử thi lâu hơn 2 ngày”. Một phát hiện mới cho thấy rằng các tế bào gốc cơ có thể tồn tại được khoảng 17 ngày trong cơ thể đã chết. Nghiên cứu được thực hiện trên 16 đối tượng (từ 57-95 tuổi) đã chết từ 6-17 ngày trước đó nhằm giải thích tại sao tế bào có thể kéo dài thời gian tồn tại mà không có tuần hoàn máu, oxy và chất dinh dưỡng. Ông cũng cho biết thêm: “Khi đối mặt với điều kiện bất lợi, các tế bào gốc có khả năng chuyển thành chế độ “bệnh biến”. Trong chế độ này, hoạt động của tế bào suy giảm, cũng giống như số lượng các ty thể - nhà máy sản xuất năng lượng từ oxy”. Thiếu hụt những nguyên liệu này, các tế bào gốc sẽ rơi vào trạng thái  “ngủ đông”.

Tế bào cơ thu được trong ống nghiệm từ các mô cơ lấy từ người đã mất 17 ngày trước.

Ảnh hưởng lâu dài

Thành công đầu tiên của nghiên cứu này là đã cải tiến được những phương pháp hiện đại để duy trì sự tồn tại của tế bào gốc. Tajbakhsh nhấn mạnh: “Chúng ta biết rằng để duy trì sự tồn tại thì các tế bào gốc cần được giữ trong môi trường thiếu oxy cao để chúng duy trì trạng thái ngủ đông. Từ trước đến nay thì các mô được giữ trong môi trường khí. Thực ra chỉ cần đặt chúng trong những chiếc túi đặc biệt được thiết kế để nuôi cấy vi khuẩn- không cần oxy- chúng ta sẽ thành công trong việc bảo quản các tế bào gốc cơ từ 2-3 tuần”, điều này vượt quá giới hạn cho phép 2-3 ngày. Một sáng chế quốc tế về phương pháp này đã được đưa ra.

Tế bào gốc trong nghiên cứu

Như vậy các nhà nghiên cứu đã tìm được một nguồn tế bào gốc mới và đây sẽ là lần đầu tiên chúng được sử dụng trong nghiên cứu. Họ giải thích: “Phát hiện này sẽ cung cấp vô số khả năng ứng dụng cho các nhà khoa học sau khi tách tế bào gốc từ nội tạng người đã mất. Ví dụ như với mục đích làm sáng tỏ bệnh lý, hoặc thử nghiệm thuốc với những căn bệnh hiếm gặp, hoặc áp dụng trực tiếp liệu pháp tế bào cho các bệnh nhân. Phương pháp này đã từng được thực hiện trước đây,  như phương pháp điều trị bệnh bạch cầu bằng cách sử dụng tế bào gốc lấy từ tủy xương của những người hiến tặng còn sống. Và liệu có thể sớm sử dụng được các tế bào này từ những người đã mất hiến tặng hay không? Trên quan điểm nhân đạo, việc sử dụng các tế bào gốc từ người đã chết có lẽ không gây nên vấn đề tranh cãi nào, so với việc sử dụng tế bào gốc lấy từ người sống. Tajbakhsh nhấn mạnh: “Đây là cơ sở để xác nhận và đánh giá tiềm năng giá trị lâm sàng. Trong khi không giải quyết được vấn đề về việc đào thải các mô cấy ghép, sẽ có nhiều nguồn hiến tặng tiềm năng hơn và giữa người hiến tặng và người nhận sẽ có sự phù hợp hơn. Điều này sẽ làm giảm thời gian chờ đợi tế bào gốc từ tủy xương và trong tương lai là từ các cơ quan nội tạng. Những tế bào này có thể được sử dụng cho mục đích nghiên cứu, ví dụ như sàng lọc thuốc có tính năng phòng bệnh”.

Theo CNRS
Thanh Hà

01. M. Latil et al., “Skeletal muscle stem cells adopt a dormant cell state post mortem and retain regenerative capacity,” Nature Communications, 2012. doi 10.1038/ncomms1890.
02. Unité Cellules souches et développement (CNRS / Institut Pasteur).

 

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".