Tin Khoa học - Công nghệ quốc tế

Đại hội toán học quốc tế 2010 và Giải thưởng Fields

.

Từ ngày 19-27 tháng 8 năm 2010 tại Hyderabad, Ấn Độ, sẽ diễn ra Đại hội toán học quốc tế 2010 (http://www.icm2010.org.in) . Đây là sinh hoạt quan trọng nhất của cộng đồng toán học thế giới, nhóm họp 4 năm một lần. Sự kiện được giới toán học chờ đợi nhất diễn ra ngay trong ngày đầu tiên của Đại hội: công bố danh sách những người được Giải thưởng Fields.

Ngày 19/8/2010 có thể sẽ trở thành một mốc son lịch sử của toán học và khoa học Việt Nam: lần đầu tiên, Giải thưởng Fields sẽ được trao cho một người Việt Nam: Ngô Bảo Châu. Điều đó có thể không quá bất ngờ, vì chúng ta đã hy vọng, đã dự đoán về nó.

Tuy nhiên, sự kiện một người Việt Nam được Giải thưởng Fields sẽ là một bất ngờ lớn đối với cộng đồng những người làm khoa học trên thế giới. Chỉ cần xem danh sách 48 người được Giải thưởng Fields từ 1936 (năm đầu tiên xét thưởng) đến nay, ta thấy có sự phân bố như sau: 14 người Mỹ; 9 người Pháp; 5 người Nga, 3 người Liên Xô (cũ); 5 người Anh; 3 người Nhật; 2 người Bỉ, các nước Đức, Australia, New Zealand, Italia, Thụy Điển, Phần Lan, Na Uy: mỗi nước một người. Ở châu Á chỉ mới Nhật Bản là có vinh dự đó, và bây giờ có thể sẽ là Việt Nam!

Với Giải thưởng Fields của Ngô Bảo Châu, chúng ta có thể tự hào về tầm cao mà trí tuệ của người Việt Nam có thể đạt đến được. Và có thể nói không ngoa, đó cũng là tầm cao nhất của trí tuệ nhân loại.

Giải thưởng Fields

Cho đến nay có rất nhiều giải thưởng dành để tôn vinh các nhà khoa học đạt những thành tựu kiệt xuất. Nổi tiếng và uy tín nhất có lẽ là giải Nobel, tiếc rằng, theo di chúc của Nobel, giải thưởng đó không dành cho toán học (có nhiều “truyền thuyết” về điều này). Vậy nên, các nhà toán học phải đặt ra một giải thưởng tương tụ cho ngành khoa học của mình: Giải thưởng Fields. Hầu như mọi người đều thống nhất rằng Giải thưởng Fields trong toán học là “tương đương” với giải Nobel của các ngành khoa học khác, xét về uy tín và tầm cao của các thành tựu được giải.


Một mặt huy chương Fields với hình Archimedes được dập nổi

Có thể nói, lịch sử của Giải thưởng Fields bắt đầu từ buổi họp của Uỷ ban Đại hội quốc tế tại trường Đại học Toronto tháng 11 năm 1923, bàn về tổ chức Đại hội năm 1924 tại Toronto, lúc đó Fields là Chủ tịch của Uỷ ban. Fields đề nghị lập ra một giải thưởng nhằm ghi nhận những công trình kiệt xuất, vừa có nhiều hứa hẹn phát triển trong tương lai. Có lẽ đó là điều khác biệt đầu tiên giữa giải thưởng Fields và giải Nobel: trong khi giải Nobel gần như ghi nhận cống hiến của cả một đời người thì Fields nhằm mục đích hướng đến tương lai: vừa tôn vinh thành tựu đạt được, vừa khuyến khíc những phát triển tiếp theo. Vì thế, Giải thưởng chỉ được trao cho những nhà toán học không quá 40 tuổi vào năm họp Đại hội. Đối với toán học, việc hạn chế ở tuổi 40 khá hợp lý: trong thực tế, phần lớn các nhà toán học đạt được thành tựu xuất sắc nhất của mình trong lứa tuổi đó. Một điều khác biệt nữa là giải Nobel được trao hàng năm, trong khi giải Fields chỉ được trao bốn năm một lần, vào các kỳ Đại hội toán học thế giới.

Lúc đầu, Hội toán học quốc tế quyết định chỉ trao không quá hai giải thưởng trong mỗi kỳ đại hội. Tuy nhiên, tại Đại hội năm 1966 đã đạt được thoả thuận là, do sự phát triển mạnh mẽ của toán học, mỗi kỳ Đại hội có thể xét trao đến 4 giải thưởng.

Theo đề nghị ban đầu của Fields, Giải thưởng phải có tính chất thuần tuý quốc tế, nên không được gắn với tên của bất kỳ quốc gia hay cá nhân nào. Tuy vậy, trái với ý định ban đầu của ông, Giải thưởng được mang tên “Huy chương Fields” ngay lần đầu tiên được trao, năm 1936 tại Đại hội Toán học thế giới ở Oslo (khi đó Fields không còn nữa). Có một điều thú vị cũng cần được nhắc đến, đó là Đại hội quyết định rằng ông Chủ tịch cần phải gặp Thủ tướng Canada để thoả thuận, nếu có thể, về một quỹ thường xuyên, có lãi suất, giành cho giải thưởng. Tuy nhiên, sự thoả thuận đó chưa bao giờ đạt được, và giá trị bằng tiền của Giải thưởng Fields hiện nay là vào khoảng 15.000 đôla Canada, tức là khoảng 10.000 đôla Mỹ. Vì thế, khi ta nói rằng “giải thưởng Fields tương đương giải thưởng Nobel trong các ngành khoa học khác” là nói về giá trị khoa học và vinh dự của giải thưởng, chứ hoàn toàn không phải là sự “tương đương” về tiền bạc!

Cũng tương tự như giải thưởng Nobel, giải thưởng Fields luôn là niềm tự hào của cả một dân tộc.

GS.TSKH. Hà Huy Khoái

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".