Tin Khoa học - Công nghệ trong nước

Khám phá mới về quá trình phát sinh chủng loại của các loài dơi ống tre thuộc giống Tylonycteris, họ Dơi muỗi ở châu Á

.

Các nhà nghiên cứu của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật thuộc Viện Hàn lâm và Công nghệ Việt Nam và các cộng sự đến từ Bảo tàng Lịch sử tự nhiên Hungary, Bảo tàng lịch sử tự nhiên Geneve (Thụy Sĩ) và Bảo tàng Quốc gia về Lịch sử tự nhiên (Cộng hoà Pháp), vừa công bố những khám phá mới về quá trình phát sinh chủng loại làm cơ sở để tu chỉnh hệ thống phân loại của các loài dơi ống tre thuộc giống Tylonycteris, họ Dơi muỗi (Vespertilionidae) ở Châu Á, trong đó những mẫu thu ở phía Bắc Việt Nam và Đông Bắc Lào được xác định thuộc về một loài chưa từng được phát hiện trước đây. Kết quả nghiên cứu trên đã được đăng tải trên Tạp chí chuyên ngành European Journal of Taxonomy (SCIE) số 274.

Theo nghiên cứu này, giống Tylonycteris trước đây được cho là chỉ có ba loài: T. pygmeus là loài đặc hữu ở Damenglong, Jinghong County, Xishuangbanna, Vân Nam, Trung Quốc; hai loài còn lại là T. pachypus (với năm phân loài) và T. robustula (với hai phân loài) thường được tìm thấy sống cùng nhau tại nhiều nơi ở Châu Á.

loaidoimoi

Vùng phân bố và vị trí thu mẫu chuẩn các phân loài của hai loài T. pachypus (A)
và T. robustula (B) ở châu Á trước đây; Phạm vi thu mẫu cho nghiên cứu này thể hiện bằng hình chữ nhật bên trong

Trong thời gian từ năm 2010 đến 2014, các nhà nghiên cứu đã thực hiện các phân tích so sánh về hình thái và trình tự gene những mẫu vật được định loại thuộc về hai loài T. pachypusT. robustula thu tại Đông Nam Á và các nước lân cận, hiện đang lưu trữ tại các viện nghiên cứu, bảo tàng ở Việt Nam và nước ngoài, cũng như là ngân hàng gene. Kết quả nghiên cứu cho thấy cả hai loài T. pachypusT. robustula thu được ở khu vực nghiên cứu thực chất là tập hợp của một số loài có hình thái rất giống nhau. Trong đó, hai loài T. pachypusT. robustula chỉ phân bố tại các vùng đảo của Đông Nam Á, còn tên khoa học chuẩn xác của các mẫu thu ở phần đất liền của Đông Nam Á được xác định lại lần lượt là T. fulvidaT. malayana.

Đáng chú ý, riêng những mẫu vật được định loại là loài T. robustula thu được trước đây tại phía Bắc Việt Nam và các vùng Đông Bắc Lào được chứng minh thuộc về một loài mới với tên gọi là Dơi ống tre Bắc Bộ, Tylonycteris tonkinensis Tu, Csorba, Ruedi & Hassanin, 2017. Tên khoa học của loài mới này được đặt dựa trên vùng phân bố hiện biết của loài ở phía Bắc Việt Nam và Đông Bắc Lào. Do nhiều vùng ở Châu Á vẫn chưa được nghiên cứu, nghiên cứu này dự đoán nhiều loài dơi ống tre mới skhác sẽ được phát hiện trong thời gian tới.

loaidoimoi1

Cập nhật phân vùng địa lý của các loài trong hai complex tại khu vực nghiên cứu

Đặc điểm hình thái: Loài dơi Dơi ống tre Bắc Bộ, Tylonycteris tonkinensis là một loài dơi có kích thước rất bé, cân nặng khoảng 5 gram; chiều dài cẳng tay chỉ từ 25.1–27.8 mm, chiều dài hộp sọ khoảng 11.91–12.60 mm. Cũng giống như các loài dơi ống tre khác, loài T. tonkinensis có đĩa đệm thịt ở lòng bàn chân và phần gốc của ngón cái; kết hợp với một hộp sọ rất dẹt. Những đặc điểm hình thái này chính là những đặc điểm thích nghi, giúp cho việc bám vào những nơi có bề mặt nhẵn và chui lọt những khe hẹp của ống tre.

loaidoimoi2

Hình thái ngoài (mặt, lông ở lưng và bụng, đĩa đệm thịt ở bàn chân và tay) và hộp sọ của loài Dơi ống tre Bắc Bộ (holotype, IEBR-VN11-0055).

Các mẫu chuẩn (holotype) của loài T. tonkinensis được thu tại Khu BTTN Copia, Sơn La. Các mẫu chuẩn phụ (paratypes) thu tại Khu BTTN Hang Kia - Pà Cò, Hoà Bình và ở khu vực Hat Hin, sông Nam Sing, Phongsaly, Lào. Ngoài ra, các mẫu thuộc về loài dơi mới cũng được thu tại Chợ Đồn (Bắc Kạn), Khu BTTN Na Hang (Tuyên Quang). Toàn bộ các mẫu vật này hiện được lưu giữ tại Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Bảo tàng lịch sử tự nhiên Geneve (Thụy Sĩ) và Bảo tàng Quốc gia về lịch sử tự nhiên (Paris, CH Pháp).

Đặc điểm sinh học sinh thái: Giống như các loài Dơi ống tre, loài dơi mới T. tonkinensis thường sống ở các khu vực có tre nứa và chia sẻ nơi sống với loài T. fulvida. Thức ăn của chúng chủ yếu là các loài côn trùng nhỏ.

Đề xuất về tình trạng bảo tồn của các loài trong giống Tylonycteris: Các nghiên cứu trước đây cho rằng cả hai loài T. pachypus and T. robustula đều là những loài phổ biến nên theo đánh giá của Liên minh bảo tồn quốc tế (IUCN) chúng được xác định là những loài ít bị đe doạ. Tuy nhiên, theo kết quả nghiên cứu này, cả hai loài này đều là tập hợp của một số loài đồng hình có phân bố hẹp, nhiều loài còn chưa được phát hiện, do đó việc đánh giá lại tình trạng bảo tồn của các loài Dơi ống tre, bao gồm cả loài Dơi ống tre Bắc Bộ là hết sức cần thiết. Đặc biệt, trong bối cảnh các sinh cảnh tự nhiên ở Việt Nam và các nước lân cận đang bị suy thoái, nghiên cứu này cung cấp thêm những dẫn liệu khoa học để xác định những khu vực có sinh cảnh phù hợp cho nhiều loài dơi cũng như các sinh vật khác sinh sống; từ đó giúp cho việc hoạch định và thực hiện những kế hoạch bảo tồn đa dạng sinh học hiệu quả hơn.

Nguồn tin: TS. Vương Tân Tú - Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật
Xử lý tin: Thanh Hà

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".