Tin Khoa học - Công nghệ trong nước

Ghi nhận hiện tượng dơi chết do nắng nóng ở một số đô thị ở miền Bắc

.

Miền Bắc trải qua những ngày nắng nóng kỷ lục trong suốt hơn 40 năm qua, nhiều nơi vượt ngưỡng 40ºC. Kết hợp với hiệu ứng "đảo nhiệt đô thị", nền nhiệt trung bình tại cùng thời điểm tại các thành phố lớn như Hà Nội càng khắc nghiệt hơn. Ảnh hưởng của tình trạng nắng nóng đến nếp sống, sinh hoạt của người dân, đặc biệt tại các đô thị đã được nhiều cơ quan báo đài đề cập. Tuy nhiên, ảnh hưởng của các hiện tượng thời tiết cực đoan này đến các loài sinh vật sống trong môi trường đô thị ở nước ta còn ít được quan tâm nghiên cứu.

Kể từ năm 2009 đến nay, các nhà khoa học của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật đã tiến hành nghiên cứu và giám sát các loài dơi tại khu vực đô thị của Hà Nội và các vùng phụ cận. Theo đó, dơi là một trong số những loài thú hoang dã còn sót lại tại các đô thị của Việt Nam. Chúng đóng nhiều vai trò quan trọng đối với môi trường đô thị, đem lại nhiều lợi ích cho người dân, như giúp tiêu diệt các loài côn trùng gây hại như muỗi hay sâu bệnh.

Một trong những loài dơi phổ biến nhất ở các đô thị miền bắc nước ta là loài dơi muỗi Nhật Bản (Pipistrellus abramus) (Hình A). Loài này đã thích nghi với điều kiện sống ở các đô thị, thường làm tổ trong các khe, hốc dưới mái nhà, gầm cầu, cột điện và kiếm ăn ở những nơi thoáng đãng như sông, hồ, đèn đường. Loài dơi này thường đẻ từ hai con trở lên, thậm chí bốn con trong một lần sinh. Mùa sinh sản của loài dơi này bắt đầu trùng với thời điểm giao mùa từ mùa xuân vào hè và kết thúc vào khoảng giữa tháng Bảy dương lịch (cụ thể, các con cái của loài này bắt đầu mang thai vào khoảng tháng Ba; đẻ con vào đầu tháng Năm và con non có thể tách mẹ vào giữa tháng Bảy dương lịch). Đây cũng là thời điểm các loài côn trùng phát triển mạnh nên có thể đảm bào nguồn thức ăn để dơi dưỡng thai và chăm sóc con non.

doi

Trong những ngày qua, các nhà khoa học thuộc Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật đã ghi nhận được  hai trường hợp dơi chết, và chúng đều thuộc về loài dơi muỗi Nhật Bản. Trường hợp thứ nhất (Hình B) là một cá thể dơi mẹ đã chết, kèm ba cá thể dơi con mới sinh được khoảng một đến hai tuần tuổi, ghi nhận tại phường Lê Hồng Phong, thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam (thời điểm ghi nhận 16h ngày 03 tháng 6 năm 2017). Trường hợp thứ hai (Hình C) là một cá thể dơi đực chưa trưởng thành, được phát hiện tại khu vực đông dân cư, ngõ 109 Trường Chinh, phường Phương Liệt, quận Thanh Xuân, Hà Nội, thời điểm ghi nhận 13h ngày 05 tháng 6 năm 2017).

Việc kiểm tra cá thể dơi chết tại Hà Nội cũng như ảnh chụp mẫu ghi nhận tại Hà Nam (đã chôn) có thể thấy chúng không bị xây xát do va chạm với đồ vật hay phương tiện giao thông, cũng như bị các vật nuôi như chó mèo cắn. Mặt khác, dựa trên kết quả điều tra những năm qua, chúng tôi xác định hiện tượng dơi chết ghi nhận trên không phải do bị thiếu thức ăn. Kết hợp với thời điểm ghi nhận dơi chết vào buổi trưa và chiều là những lúc nhiệt độ đang ở đỉnh điểm trong ngày, chúng tôi kết luận nguyên nhân chúng bị chết có thể do hệ quả của hiện tượng nắng nóng. Theo đó, nhiệt độ quá cao khiến các cá thể dơi, đặc biệt là các cá thể có sức đề kháng yếu như con non và các con mẹ đang phải nuôi nhiều con non cùng lúc, sẽ bị mất nước nhanh chóng, và nếu không bù nước kịp thời, các chức năng sống khác của chúng sẽ bị ngừng hoạt động.

Trên đây mới chỉ là hai trường hợp dơi chết có thể do nắng nóng ghi nhận được, song con số thực tế chắc chắn sẽ nhiều hơn, vì chưa có thống kê toàn diện. Qua đây, chúng ta có thể thấy được phần nào ảnh hưởng tiêu cực của các điều kiện thời tiết cực đoan gây ra bởi quá trình biến đổi khí hậu cũng như đô thị hoá.

Nếu thấy các cá thể dơi chết, người dân không nên lo lắng, và nên tiêu huỷ bằng cách chôn để tránh ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó, hãy chụp ảnh và ghi nhận các thông tin về thời gian địa điểm rồi gửi cho các nhà khoa học Viện sinh thái và Tài nguyên sinh vật theo địa chỉ email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. hoặc This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. .

Người cung cấp tin: TS. Vương Tân Tú và Ths. Chu Thị Hằng
Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".