Tin Khoa học - Công nghệ trong nước

Nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến sự sinh trưởng của ngao Meretrix lyrata tại khu vực Hải Phòng và Nam Định

.

Trong những năm gần đây, loài ngao trắng Bến Tre Meretrix lyrata (Sowerby, 1851)  trở thành đối tượng nuôi bãi triều phổ biến tại các tỉnh ven biển Việt Nam. Ngao Bến Tre được nuôi ở hầu hết các tỉnh ven biển thuộc Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long. Nghề nuôi loài ngao trắng Bến Tre tại Việt Nam đã có nhiều bước phát triển mạnh mẽ về diện tích, sản lượng nuôi cũng như mức độ thâm canh, tạo ra lượng sản phẩm lớn phục vụ tiêu dùng nội địa và xuất khẩu, mang lại nguồn thu lớn cho nhiều nông hộ, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội ở nhiều địa phương.

Vùng ven biển  hai xã Đồng Bài, huyện Cát Hải, Hải Phòng và Giao Xuân, huyện Giao Thủy, Nam Định có nhiều điều kiện tự nhiên và con người thuận lợi để phát triển mạnh nghề nuôi ngao. Cụ thể, hai địa phương đều có diện tích vùng triều ven biển tương đối lớn, hàng năm được tiếp nhận nguồn nước ngọt, phù sa và thức ăn dồi dào từ các cửa sông đổ ra, con người có truyền thống làm nghề biển. Nghề nuôi ngao Bến Tre được hình thành và phát triển tại hai địa phương khi nhu cầu về nguồn thực phẩm từ thịt ngao tăng cao. Đây là loài có khả năng thích nghi cao với điều kiện môi trường, dễ nuôi và cho sản lượng tương đối cao.

Mặc dù nuôi ngao mang lại nguồn thu lớn, góp phần cải thiện sinh kế cho cộng đồng cư dân nghèo và thúc đẩy phát triển kinh tế cho các địa phương vùng ven biển, nghề nuôi ngao đang phải đối mặt với nhiều khó khăn trong vài năm gần đây. Tại một số địa phương, hoạt động nuôi ngao còn mang tính tự phát, diện tích vùng triều được khai thác tối đa, dẫn đến nguy cơ phá vỡ hệ sinh thái vùng triều. Ngoài ra, những diễn biến môi trường tiêu cực như ô nhiễm, thức ăn khan hiếm, dịch bệnh… có tác động tiêu cực tới sự sinh trưởng và phát triển của ngao. Bên cạnh đó, một số yếu tố môi trường như đặc điểm nền đáy, nhiệt độ, thời gian phơi bãi và độ mặn tại bãi nuôi có thể gây ra những ảnh hưởng xấu đến sự sinh trưởng, phát triển của ngao, thậm chí gây ra hiện tượng ngao chết hàng loạt.

lxsinh1

Trong định hướng phát triển nuôi nhuyễn thể hàng hóa tập trung của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (BNN&PTNT), trong tương lai cần có những vùng sinh thái thích hợp để tạo vùng nuôi tập trung, sản lượng lớn và ổn định, phục vụ chế biến và xuất khẩu.  Trên thực tế, mỗi vùng có những yếu tố thuận lợi và bất lợi khác nhau,  nên rất khó tìm được những vùng nuôi đáp ứng được tất cả điều kiện thuận lợi.

Xây dựng mô hình đa nhân tố để đánh giá tác động của các yếu tố môi trường nhằm lựa chọn những vùng nuôi có đầy đủ tiêu chí phù hợp,  góp phần tăng hiệu suất nuôi ngao Meretrix lyrata là vấn đề thực sự cần thiết. Chính vì vậy, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phê duyệt đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của nền đáy, độ mặn, nhiệt độ và thời gian phơi bãi đến mức độ phát triển và đề xuất giải pháp nâng cao năng suất nghề nuôi ngao Bến Tre Meretrix lyrata (Sowerby, 1851)”, mã số VAST06.05/16-17, do Viện Tài nguyên và Môi trường biển chủ trì, và TS. Lê Xuân Sinh làm chủ nhiệm. Thời gian thực hiện đề tài là hai năm, từ 1/2016 đến 12/2017. Mục tiêu chính của đề tài là: Đánh giá ảnh hưởng của tổ hợp các yếu tố nền đáy, độ mặn, nhiệt độ và thời gian phơi bãi đến mức độ phát triển của ngao Bến Tre Meretrix lyrata ở vùng triều phía Tây Vịnh Bắc Bộ; Đề xuất các giải pháp quản lý-thích ứng với các ảnh hưởng nêu trên nhằm nâng cao hiệu suất nghề nuôi ngao Bến Tre Meretrix lyrata ở vùng triều Tây Vịnh Bắc Bộ.

Ngày 19/4/2018, đề tài đã được Hội đồng nghiệm thu đánh giá kết quả đạt loại xuất sắc. Các kết quả của đề tài thu được như sau:

• Kết quả phân tích các mẫu môi trường (nước và trầm tích) tại các vị trí nghiên cứu theo hai đợt khảo sát (mùa mưa (T5÷T8/2016) và mùa khô (T1÷T4/2017)) cho thấy chất lượng môi trường tại huyện Cát Hải và huyện Giao Thủy phù hợp với sự sinh trưởng và phát triển của ngao.
• Ngao trắng Bến Tre Meretrix lyrata sinh trưởng nhanh hơn vào mùa mưa (Tháng 5 đến tháng 8), sinh trưởng chậm vào mùa khô (Tháng 1 đến tháng 4). Ngao tại ô có thời gian phơi bãi ít hơn sẽ có nhiều thời gian hấp thụ các thức ăn (chất hữu cơ, sinh vật phù du) nhiều hơn và sẽ phát triển nhanh hơn so với ngao tại ô có thời gian phơi bãi nhiều hơn.
• Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của ngao cho thấy các yếu tố ảnh hưởng là thành phần cấp hạt, thời gian phơi bãi và độ mặn. Nền đáy có tỷ lệ bùn cát phù hợp và thời gian phơi bãi dao động trong khoảng 6-8h/ ngày sẽ giúp ngao sinh trưởng tốt nhất. Yếu tố độ mặn qua các phần mềm xử lý số liệu cho thấy mức độ ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng của ngao, đặc biệt tại khu vực Cát Hải. Yếu tố nhiệt độ không cho thấy tác động đến sinh trưởng theo thời gian, nhưng lại gây chết hàng loạt ở thời điểm nắng nóng (nhiệt độ trong trầm tích phơi bãi nơi ngao trú ẩn lên đến 40,5oC).
• Các thí nghiệm trong điều kiện phòng thí nghiệm cho thấy, khi gặp đồng thời các điều kiện bất lợi (nắng nóng kết hợp với độ mặn cao) thì khả năng chết của ngao cao hơn khi gặp từng điều kiện bất lợi riêng lẻ về nhiệt độ hay độ mặn.
• Đề tài đưa ra một số để xuất để giảm thiểu rủi ro trong nghề nuôi ngao, đặc biệt chú trọng các giải pháp nhằm đáp ứng với các yếu tố môi trường và các giải pháp kỹ thuật hỗ trợ quản lý và chăm sóc ngao thường xuyên.

lxsinh2

Đề tài đã công bố 04 bài báo, trong đó 01 bài đăng trên tạp chí quốc tế (có mã ISSN 1927-0488), 02 bài báo đăng trên tạp chí quốc gia (có mã ISSN 1859-1140) và 01 bài đăng trên hội nghị khoa học toàn quốc (có mã ISBN 978-604-913-615-3). Bên cạnh đó, đề tài cũng hỗ trợ đào tạo 01 Tiến sĩ và 01 Thạc sĩ.

Nguồn tin: TS. Lê Xuân Sinh – Viện Tài nguyên và Môi trường biển
Xử lý tin: Minh Tâm

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".