Tin Khoa học - Công nghệ trong nước

Bảo tồn các loài thực vật quý hiếm ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn và phụ cận thuộc tỉnh Hà Giang, Việt Nam

.

Việt Nam có hệ thực vật phong phú, trong đó nhiều loài có giá trị cao trong kinh tế, y dược. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy nhiều loài thực vật quý đang ở mức độ bị đe dọa tuyệt chủng, được liệt kê trong nghị định số 32/2006/NĐ-CP năm 2006 của Chính phủ Việt Nam nhằm hạn chế khai thác (37 loài) và nghiêm cấm khai thác (15 loài), đồng thời có 464 loài thực vật đã được đưa vào Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 để bảo tồn và phục hồi.

Khu Bảo tồn thiên nhiên (Khu BTTN) Bát Đại Sơn thuộc huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang được thành lập năm 2000, có diện tích 10.684 ha, trong đó 6.298 ha là khu vực bảo vệ nghiêm ngặt và 4.071 ha là khu vực phục hồi sinh thái. Thành phần thực vật nơi đây khá phong phú, có tới 361 loài thuộc 103 họ và 249 chi, trong đó chi Thìa là hóa gỗ (Xyloselinum Pimenov & Kljuykov) thuộc họ Hoa tán (Apiaceae) là một chi mới. Trong chi mới này, có 2 loài mới cho khoa học, phân bố đặc hữu tại Việt Nam, gồm Thìa là hóa gỗ việt (Xyloselinum vietnamense Pimenov & Kljuykov) và Thìa là hóa gỗ leonid (Xyloselinum leonidii Pimenov & Kljuykov), được các nhà thực vật Nga và Việt Nam phát hiện năm 2006 trong hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi ở các huyện Quản Bạ, Yên Minh và Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang. Có thể nói, cho tới nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu sâu nào ở trên thế giới và Việt Nam về 2 loài đặc hữu này trong chi Thìa là hóa gỗ.

Năm 2007, Nguyễn Tiến Hiệp và cộng sự đã đưa Thìa là hóa gỗ việt (X. vietnamense) vào Danh lục một số loài thực vật có giá trị bảo tồn cao ở Khu BTTN Bát Đại Sơn, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang. Trong tháng 7 năm 2015, tỉnh Hà Giang đã có Nghị quyết thông qua quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học tỉnh Hà Giang đến năm 2020, định hướng đến năm 2030. Tuy nhiên, các nghiên cứu về nhân giống, bảo tồn các loài thực vật có giá trị bảo tồn và bị đe dọa tại tỉnh Hà Giang nói chung và tại Khu BTTN Bát Đại Sơn nói riêng còn rất ít, cần được quan tâm hơn để duy trì sự phát triển đa dạng sinh học thực vật, nhất là các loài có giá trị kinh tế và giá trị khoa học. 

Để đánh giá được thực trạng phân bố của các loài thực vật có giá trị bảo tồn và bị đe dọa ở Khu BTTN Bát Đại Sơn và phụ cận, tỉnh Hà Giang, từ đó tiến hành bảo tồn nguyên vị từ 1 đến 2 loài thực vật quý hiếm và đưa ra đề xuất hướng bảo tồn thích hợp đối với một số loài thực vật có giá trị và triển vọng, đồng thời nâng cao năng lực nghiên cứu và hợp tác quốc tế về khoa học cho các cán bộ nghiên cứu, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phê duyệt cho thực hiện nhiệm vụ: “Bảo tồn các loài thực vật quý hiếm ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn và phụ cận thuộc tỉnh Hà Giang, Việt Nam”, mã số nhiệm vụ: VAST.HTQT.PHAP.01/16-17 thuộc chương trình hợp tác với Cộng Hòa Pháp. Nhiệm vụ được thực hiện trong 02 năm, từ tháng 01/2016 đến tháng 12/2017, do TS. Chu Thị Thu Hà, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật làm chủ nhiệm phía Việt Nam và TS. Thomas Haevermans, Viện Hệ thống học, tiến hóa và đa dạng sinh học – Bảo tàng lịch sử tự nhiên quốc gia Pháp làm chủ nhiệm phía Pháp.   

Sau 02 năm thực hiện, nhiệm vụ đã đạt được những kết quả sau:

  • Tổng hợp và bổ sung một số dẫn liệu về phân bố, sinh học, sinh thái của 5 loài thực vật quý hiếm có nguy cơ bị đe dọa là Thìa là hóa gỗ việt, Thổ tế tân, Hoa tiên, Bách vàng việt và Aspidistra neglecta tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn, Hà Giang.  
  • Nhân giống sinh dưỡng ở quy mô phòng thí nghiệm đối với Thổ tế tân thu được tỷ lệ ra rễ đạt 8-14%.
  • Nhân giống hữu tính Thìa là hóa gỗ việt cho kết quả khả quan với tỷ lệ nảy mầm đạt 59%.
  • Bảo tồn nguyên vị Thìa là hóa gỗ việt bằng phương pháp khoanh nuôi theo dõi trong 5 tháng cho thấy kết quả bảo tồn đạt từ 90,20-96,78%. Kết quả trồng mới Thìa là hóa gỗ việt đạt tỷ lệ 63,3% cây sống.
  • Phối hợp với các cán bộ thực hiện nhiệm vụ phía Pháp phân tích và dự đoán môi trường sống thích hợp trong tương lai đối với 3 loài trong chi Thìa là hóa gỗ Xyloselinum, trong đó 2 loài đặc hữu ở Việt Nam, 1 loài đặc hữu ở Lào; và 1 loài trong chi Tế tân Asarum. 

ctha1
Công tác điều tra thực địa tại Khu BTTN Bát Đại Sơn, tỉnh Hà Giang

ctha2
Gây trồng Thìa là hóa gỗ việt tại Trung tâm vườn ươm, Khu BTTN Bát Đại Sơn, tỉnh Hà Giang

Từ những kết quả nghiên cứu khoa học đã đạt được, nhóm nghiên cứu đã công bố: 01 bài báo trong tạp chí thuộc danh mục SCI, 01 bài báo trong kỷ yếu hội nghị quốc gia. Cụ thể:
1. Nguyen K. S., Averyanov L. V., Tillich H. J., Pham V. T., Maisak T. V. & Ly N. S. (2017), Aspidistra cyathiflora var. bifolia and A. neglecta spp. nov. (Convallariaceae) from northern Vietnam. Nordic Journal of Botany 35(4) 482–487.
2. Chu Thị Thu Hà, Nguyễn Thị Hiền, Nguyễn Phương Hạnh, Nguyễn Sinh Khang, Phạm Văn Thế, Lê Ngọc Diệp, Trần Huy Thái, Bùi Thu Hà, Nguyễn Thị Hồng Nhung, Nguyễn Trường Sơn (2017), Đặc điểm phân bố và nhân giống hữu tính Thìa lá hóa gỗ việt (Xyloselinum vietnamense Pimenov & Kljuykov) tại khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang. Hội nghị khoa học toàn quốc về sinh thái và tài nguyên sinh vật lần thứ 7, tr. 1151-1158.

Đã góp phần đào tạo 1 học viên cao học với tên đề tài luận văn: “Nghiên cứu hiện trạng phân bố và bảo tồn nguyên vị loài thìa là hóa gỗ việt (Xyloselinum vietnamense Pimenov & Kljuykov) ở Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn, tỉnh Hà Giang”, do chủ nhiệm nhiệm vụ làm giáo viên hướng dẫn.

Ngoài ra, nhóm nghiên cứu đã phát triển và duy trì hợp tác khoa học tốt với Viện Hệ thống học, tiến hóa và đa dạng sinh học – Bảo tàng lịch sử tự nhiên quốc gia Pháp.

Ngày 19/03/2018, Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ cấp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã đánh giá nghiệm thu nhiệm vụ với kết quả xếp loại: Xuất sắc.

Nguồn tin: TS. Chu Thị Thu Hà- Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật
Xử lý tin: Minh Tâm

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".