Tin Khoa học - Công nghệ trong nước

Điều tra, đánh giá ảnh hưởng của thủy điện An Khê – Kanak đến tài nguyên nước vùng hạ lưu lưu vực sông Ba

.

Thủy điện An Khê – Kanak nằm ở thượng nguồn sông Ba thuộc tỉnh Gia Lai gồm có hai hồ chứa: hồ Kanak và hồ An Khê. Tuy nhiên, sau khi dự án thuỷ điện đi vào hoạt động, phần lớn nước sông Ba được đưa qua hệ thống kênh chuyển nước sang lưu vực sông Côn tỉnh Bình Định để phát điện và tưới tiêu cho khu vực này. Việc khai thác nước sông Ba của thủy điện An Khê – Kanak chuyển nước sang lưu vực sông Côn và quá trình vận hành không tuân thủ việc xả dòng chảy môi trường tối thiểu xuống hạ du đập gây tác động lớn đến môi trường nước, từ đó làm ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt và sản xuất của người dân ở hạ lưu đập của tỉnh Gia Lai.

Xuất phát từ thực tế trên, từ năm 2017 - 2018 Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã giao nhiệm vụ: “Điều tra, đánh giá ảnh hưởng của thủy điện An Khê – Kanak đến tài nguyên nước vùng hạ lưu lưu vực sông Ba”, mã số VAST.ĐTCB.01/17-18 cho Viện Địa Lý chủ trì và ThS. Trương Phương Dung làm chủ nhiệm. Ngày 31/01/2019 nhiệm vụ đã được Hội đồng nghiệm thu đề tài cấp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đánh giá, xếp loại đề tài đạt loại Xuất sắc.

T4.40.tpdung1 

Sau 2 năm thực hiện, đề tài đã tổng hợp các dữ liệu điều tra về tài nguyên nước (mặt nước và nước dưới đất) khu vực hạ lưu sông Ba. Khi chưa có nhà máy thủy điện An Khê – Kanak, dòng chảy lưu vực Sông Ba có lưu lượng nước bình quân năm từ năm 2008 – 2010 đạt từ 20 – 30,1 m3/s. Từ khi công trình thủy điện An Khê - Kanak đi vào hoạt động, lưu lượng nước tại trạm An Khê, Kanak xả về hạ du giảm đáng kể, thậm chí có những năm như 2015 chỉ đạt 2,48 m3/s, đặc biệt cao điểm vào các tháng mùa khô. Theo  khảo sát của nhóm nghiên cứu trong các giai đoạn (2006-2010 và 2011-2018), chất lượng nước giai đoạn 2006 – 2010 tốt hơn giai đoạn 2011 - 2018.

T4.40.tpdung2

Qua thực hiện điều tra, đánh giá tác động của việc chuyển nước từ sông Ba sang sông Côn đến đời sống của người dân vùng hạ du, đề tài đã phát hiện hiện tượng suy giảm mực nước dưới đất trong các lỗ khoan ở những khu vực nằm dưới đập thủy điện. Cụ thể mức nước đều bị hạ thấp dần từ năm 2012 và 2013 đến nay do lượng nước bổ cập từ sông Ba vào các tầng chứa nước dưới đất giảm. Đây được xem là biểu hiện suy giảm trữ lượng của các tầng chứa nước trong khu vực do ảnh hưởng của việc ngăn dòng tích nước và chuyển nước sang sông Côn của công trình thủy điện An Khê – Kanak.

Việc chuyển nước từ sông Ba sang lưu vực khác đã dẫn đến tình trạng thiếu hụt tài nguyên nước vào mùa khô, đặc biệt trong những năm có hiện tượng El Nino, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của hàng vạn người dân ở hạ du. Sự thiếu hụt đó được thể hiện qua kết quả đo đạc lưu lượng dòng chảy tại hồ Kanak vào những tháng mùa kiệt từ năm 2011 đến nay rất thấp Q=0,15m3/s (tháng 04/2013) và Q=0,03m3/s (tháng 06/2017). Với lượng dòng chảy này, dân cư trong vùng hạ lưu Hồ Kanak và Hồ An Khê thiếu nước cho canh tác nông nghiệp, cho phát triển công nghiệp, cả cấp nước dân sinh, dẫn đến khó khăn trong sản xuất và đời sống của hàng chục ngàn dân trong khu vực. Hơn nữa, trong những năm qua người dân vùng hạ du của công trình thuỷ điện An Khê – Kanak đã phải chịu hậu quả cho sự vận hành không hợp lý trong mùa lũ. Những trận lũ trong những năm 2011, 2013, 2016 đã gây cho dân cư trong khu vực thiệt hại hàng vài chục tỷ đồng.

Để có thể sử dụng hợp lý, giảm thiểu những tác động do suy giảm tài nguyên nước gây ra bởi việc chuyển nước sang sông Côn của thuỷ điện An Khê – Kanak thì việc thực hiện các giải pháp về quản lý, giải pháp về kỹ thuật và giải pháp về công nghệ là cần thiết. Đặc biệt để có thể phục vụ và đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt, sản xuất của người dân sinh sống xung quanh lưu vực sông Ba thuộc tỉnh Gia Lai thì cần phải trả lại dòng chảy môi trường trên dòng sông Ba sau đập thủy điện cho người dân Tây Nguyên nói chung và người dân Gia Lai nói riêng.

Ngoài các kết quả điều tra trên, nhiệm vụ đã có 02 bài báo đăng trên tạp chí Tài nguyên nước và 02 bài báo đăng trên hội nghị Quốc gia về khoa học Địa lý gồm:
1. “Tác động của thuỷ điện An Khê – Kanak và ảnh hưởng của việc chuyển nước từ sông Ba sang sông Côn đến khu vực sau đập”. Tạp chí Tài nguyên nước số 3/2018, trang 30-38.
2. “Ảnh hưởng của công trình thuỷ điện An Khê – Kanak đến sự hạ thấp mực nước dưới đất ở vùng hạ du”. Tạp chí Tài nguyên nước số 4/2018, trang 32-37.
3. “Nghiên cứu biến động dòng chảy mặt tỉnh Gia Lai dưới ảnh hưởng của các công trình khai thác”. Tuyển tập báo cáo Hội nghị Quốc gia về khoa học Địa lý, 2018, trang 84-96.
4. “Ảnh hưởng của công trình thủy điện An Khê – Kanak đến nước dưới đất vùng phụ cận”. Tuyển tập báo cáo Hội nghị Quốc gia về khoa học Địa lý, 2018, trang 295-302.

Nguồn tin: ThS. Trương Phương Dung - Viện Địa Lý
Xử lý tin: Mỹ Hải

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".