Tin Khoa học - Công nghệ trong nước

Thông tin về trận động đất có độ lớn 6,1 xảy ra tại Lào ngày 20/11/2019

.

Xác định chấn tiêu động đất và lan truyền chấn động

Trận động đất có độ lớn 6,1 xảy ra tại tỉnh Xayabouli – Lào vào  23 giờ 50 phút 42 giây ngày 20/11/2019 (giờ UTC) được ghi nhận bởi nhiều mạng trạm địa chấn quốc tế đã làm rung chuyển cả một vùng rộng lớn.

Sau trận động đất trên, từ ngày 8/12/2019 đến 20/12/2019 đoàn cán bộ của Viện Địa chất - Viện Hàn lâm KHCNVN phối hợp với các đồng nghiệp thuộc Văn phòng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Lào đã tiến hành khảo sát hiện trường và điều tra về hậu quả của động đất tại khu vực trực tiếp chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là 2 huyện Xayxathan và Hongsa thuộc tỉnh Xayabouli. Trong thời gian này đoàn cũng đã tiến hành thu thập số liệu ghi động đất tại 8 trạm địa chấn được lắp đặt tại Bắc Lào kể từ năm 2011, các dấu hiệu liên quan đến động đất và cảm nhận của người dân tại khu vực lắp đặt các trạm địa chấn. Sử dụng số liệu do mạng trạm địa chấn đặt tại Lào, các nhà khoa học đã xác định được chấn tâm của trận động đất có tọa độ là: 19,3800N – 101,4240E, độ sâu chấn tiêu H=10,2km với magnitude ML= 6,1 độ Richter ( Hình 1).

dongdattailao.1

Hình 1: Các trận động đất mạnh gần đây

dongdattailao.2

Hình 2: Phân bố dư chấn và vùng I≥VII

Vị trí này phản ánh khá phù hợp với tài liệu khảo sát hiện trường tại khu vực phía bắc huyện Xayxathan và một phần phía nam huyện Hongsa, nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Liên kết với tài liệu về đứt gãy cho thấy trận động đất trên xảy ra trong đới đứt gãy Luangprabang - Xayabouli, là phần kéo dài của đứt gãy Điện Biên - Lai Châu từ Việt Nam. Đã có đến 6 trận động đất với magnitude M = 5 - 5,7 Richter được ghi nhận xảy ra trong đới đứt gãy này nhưng đây là lần đầu tiên ghi nhận được động đất với M ≥ 6,0 xảy ra trong đới trong gần 100 năm qua.

Sau khi xảy ra kích động chính, nhiều dư chấn đã được ghi nhận xảy ra xung quanh vị trí trung tâm. Tính đến ngày 7/12/2019, mạng máy địa chấn được bố trí trong lãnh thổ Lào đã ghi nhận được 8 dư chấn với magnitude  4,0 ≤ M < 5,0 độ Richter, 65 dư chấn với  3,0 ≤ M < 4,0 và hơn 200 dư chấn 2,0 ≤ M < 3,0.  Chấn tâm của chúng phần lớn chạy theo phương á kinh tuyến từ nam lên bắc dọc theo chiều dài đoạn đứt gãy kinh tuyến L ~ 28km (Hình 2). Các khảo sát hiện trường và điều tra trong nhân dân cũng cho thấy chấn động lan truyền mạnh nhất cũng có xu hướng từ nam lên bắc. Theo đó, trung tâm hành chính các tỉnh Bookeo và Oudomxay cách chấn tâm hơn 100km và 150km tương ứng thiên về hướng bắc đều được đánh giá có cấp chấn động I > V theo thang MSK-64; Trong khi thành phố Luangprabang phân bố thiên về đông khoảng 90km và thành phố Xayabouli chỉ hơn 40km về phía đông nam của chấn tâm cấp chấn động chỉ đạt I ≤ V.

Vùng có cấp chấn động I ≥ VII được xác định là vùng kéo dài đến gần 50km, bao gồm vùng bao quanh đoạn đứt gãy phương á kinh tuyến, nơi xảy ra kích động chính và tập trung chấn tâm các dư chấn ghi nhận được trong gần 1 ngày sau kích động chính và thêm đoạn kéo dài lên phía bắc đến vị trí nằm về phía nam UBND huyện Hongsa hơn 5km. Bề rộng của vùng này thay đổi trong khoảng 13 - 15km với phần lớn diện tích nằm trong vùng phía bắc huyện Xayxathan, một phần nhỏ phân bố ở khu vực nam huyện Hongsa (hình 2).

Đánh giá bước đầu về thiệt hại do động đất gây ra

Vùng bị thiệt hại nặng nề nhất là vùng có cường độ chấn động I ≥ VII, theo đó vùng thiệt hại nhiều nhất là dải chạy dọc đứt gãy kinh tuyến chiếm một phần diện tích bắc huyện Xayxathan và phía nam huyện Hongsa. Đây là vùng núi thưa dân nhưng cũng gây thiệt hại đáng kể và làm đảo lộn cuộc sống của nhiều cụm dân cư thuộc 2 huyện nêu trên. Tuy động đất không gây thiệt hại về người nhưng đã có 11 người bị thương, trong đó huyện Hongsa có 7 người và huyện Xayxathan có 4 người. Thiệt hại về nhà cửa thì tại huyện Xayxathan có 921 ngôi nhà bị hư hại tại 11 bản, tại huyện Hongsa có 134 ngôi nhà bị hư hại tại 17 bản.

Hiện tượng nứt đất, nứt đường, thay đổi mực nước giếng, xuất hiện các nguồn nước mới, biến mất một số nguồn nước cũ và trượt lở đất,… cũng đã xảy ra tại một số nơi thuộc 2 huyện nêu trên.

dongdattailao.3 dongdattailao.4
Hình 3a: Nứt đường tại Xayxathan    Hình 3b: Nhà bị hư hại tại Hongsa

Một vài nhận xét về động đất trong lãnh thổ nước Lào

Theo thống kê thì lãnh thổ nước Lào cũng không phải là vùng yên tĩnh về hoạt động động đất, đặc biệt là vùng Bắc Lào. Cụ thể là trong gần 100 năm qua đã ghi nhận được 7 trận động đất có magnitude 6,0 ≤ M < 7,0, tất cả các trận động đất này đều xảy ra ở vùng Bắc Lào. Trong số đó có 3 trận xảy ra trong thời gian gần đây là: động đất MW=6,3 xảy ra tại tỉnh Bookeo vào ngày 16/5/2007, động đất MW = 6,9 xảy ra trên đất Myanmar nhưng chỉ cách biên giới Lào khoảng 15km tại khu vực tỉnh Luangnamtha ngày 24/3/2011 và động đất ML = 6,1 ngày 20/11/2019 xảy ra tại Xayabouli. Các trận động đất vẫn có tiềm năng phá hủy và làm hư hại các công trình với magnitude  5,0 ≤ M < 6,0 cũng đạt đến con số 22 trận. Các đứt gãy làm phát sinh động đất mạnh với M ≥ 6,0 đều phân bố trong vùng Bắc Lào, từ đới đứt gãy Luanprabang – Xayabouli đổ về phía Tây Bắc.

Cho đến nay, kết quả nghiên cứu về độ nguy hiểm động đất cho lãnh thổ Lào chỉ bao gồm bản đồ lan truyền cấp chấn động theo thang Mercali cải tiến do tổ chức nhân đạo của Liên hợp quốc (UNOCHA, 2010) thực hiên. Do còn thiếu nhiều số liệu quan trọng như đứt gãy hoạt động, cấu trúc vỏ trái đất, kể cả hoạt động địa chấn, nên bức tranh do các bản đồ này cung cấp còn khá xa với điều kiện thực tế, tính ứng dụng do vậy còn rất thấp. Một số kết quả đánh giá dao động nền được thực hiện cho thiết kháng chấn các đập thủy điện lớn tại Lào lại chỉ có ý nghĩa địa phương, nơi xây đập thủy điện. Điều này cho thấy việc nghiên cứu xây dựng được các bản đồ dao động nền đảm bảo có ý nghĩa thực tiễn đối với lãnh thổ Lào là một nhiệm vụ rất cần thiết. Muốn đạt mục tiêu vừa nêu trước hết phải tạo được nguồn số liệu tin cậy về đứt gãy hoạt động và hoạt động địa chấn trong lãnh thổ Lào.

Trong giai đoạn 2011 – 2014,  trong khuôn khổ đề tài Nghị định thư Việt Nam – Lào: “Thành lập bộ bản đồ phân vùng tai biến môi trường Tự nhiên lãnh thổ nước CHDCND Lào”  do Viện Địa chất chủ trì, nhiều nội dung liên quan đến động đất đã được tiến hành như khảo sát nghiên cứu các đứt gãy hoạt động chính trong lãnh thổ Lào bằng các phương pháp địa chất, địa mạo. Cũng từ đây trên cơ sở hợp tác giữa các nhà khoa học của Viện Địa chất với các nhà khoa học Đài Loan đã thiết lập được mạng máy địa chấn cho vùng Bắc Lào gồm 8 máy địa chấn dải rộng và 5 thiết bị GPS đo dịch chuyển của đứt gãy. Mạng máy này hiện vẫn được duy trì, số liệu địa chấn vẫn thường xuyên được thu thập. Tích hợp 2 nguồn số liệu nêu trên, mối quan hệ giữa đứt gãy hoạt động với hoạt động động đất được sử dụng bước đầu xác định các nguồn chủ yếu phát sinh động đất mạnh trong lãnh thổ Lào.

Kết quả nghiên cứu của đề tài đã cung cấp được một phần nguồn số liệu gần như còn thiếu vắng trước đây cho nghiên cứu các nội dung liên quan đến động đất. Mặc dù để xây dựng được bản đồ dao động nền có ý nghĩa thực tiễn thì các nội dung khảo sát nghiên cứu như trên vẫn chưa đủ chi tiết và đầy đủ; Tuy nhiên, để các nghiên cứu xây dựng bản đồ dao động nền đạt hiệu quả và tiết kiệm chi phí thì kế thừa các kết quả nghiên cứu này cũng như triển khai nghiên cứu tiếp về đứt gãy hoạt động và hoạt động địa chấn nhờ mạng máy hiện có là rất cần thiết.

Tin: Đinh Văn Toàn, Huang Bor-Shouh, Lại Hợp Phòng, Dương Thị Ninh, Oneta Sulinthone,Somsanith Duangpaseuth
Viện Địa chất - Viện Hàn lâm KHCNVN, Viện các khoa học về Trái đất - Viện Hàn lâm Sinica, Đài Loan, Văn phòng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Lào
Xử lý tin: Thanh Hà

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".