Tin Khoa học - Công nghệ trong nước

Nguỵ trang ở loài bướm

.

Nguỵ trang thường gặp rất nhiều trong tự nhiên. Từ sự nguỵ trang để bắt mồi đến nguỵ trang để phòng tránh kẻ thù. Do tính đa dạng về thành phần loài, kích thước cơ thể, phân bố ở hầu khắp mọi nơi nên cách nguỵ trang của các loài côn trùng cũng rất đa dạng.

Dưới đây xin được giới thiệu một số cách nguỵ trang của loài bướm. Bướm gần gũi với con người, màu sắc sặc sỡ và dễ gặp ở nhiều nơi. Điều này cũng đồng nghĩa với việc chúng có rất nhiều kẻ thù, vì nhiều loài động vật bắt chúng làm thức ăn như: chim, bò sát, ếch nhái. Ngay cả côn trùng như nhện, chuồn chuồn, bọ ngựa cũng săn bắt chúng làm thức ăn. Sự vùng vẫy đến tột độ của bướm khi bị mắc vào mạng nhện có thể cứu thoát được chúng, tuy nhiên, chỉ những cá thể cường tráng, sung sức thì mới thoát thân được khỏi mạng nhện mỏng manh. Chuồn chuồn là thợ bắt mồi rất nhanh, rất nhiều bướm không thể thoát đựơc khỏi bàn tay tử thần của chuồn chuồn. Chim, bò sát, ếch nhái cũng thường ăn sâu bướm. Do vậy, để tồn tại sâu thường phải núp phía dưới lá cây để tránh sự phát hiện của kẻ thù hoặc phải kiếm ăn vào đêm. Nhiều loại sâu không sợ gì cả, với màu sắc sặc sỡ chúng ung dung xuất hiện ngay trước mắt kẻ bắt mồi. Nhưng chằng có kẻ nào dám động đến chúng, vì chúng có lông độc hoặc có chứa độc trong cơ thể (với màu sắc cảnh báo như màu đỏ, vàng,...). Một số sâu non có hính thái giống như phân chim, cành cây, hay hình thù đáng sợ (trông giống đầu rắn) để đe doạ kẻ bắt mồi (hình 1).

A B
Hình 1. A: Sâu bướm Phượng (Papilio sp.) hình đầu rắn; B: Sâu non bướm Phượng (Papilio helenus)

Nhiều loài sâu, kén và bướm sống dưới tán rừng có màu nâu, đen lẫn với thảm mục rất khó phát hiện, vì vậy, chúng có thể hạn chế sự săn lùng của kẻ thù. Các loài bướm sống ở khoảng trống thường có màu sắc sặc sỡ, cảnh báo kẻ thù rằng: ta có độc không tiêu hoá được đâu. Trong thực tế, chỉ có một số loài có màu sắc sặc sỡ là có độc, số còn lại là hoàn toàn vô hại, nhưng chúng bắt chước hình thái và màu sắc các loài có độc, kết quả mang lại cho chúng là thật kỳ diệu (hình 2).

A B
Hình 2. A: Kén ngài (Samia sp.); B: Bướm màu sắc sặc sỡ có độc (Danaus genutia)

Một số loài không có độc, cũng không bắt chước các loài có độc được, chúng buộc phải thay đổi hình dạng giống như cành hoặc lá cây (bướm lá khô), nếu chúng đậu trên thân cây hay dưới tán cây, kẻ thù rất khó phát hiện ra chúng. Một số loài sâu hoặc nhộng, nhất là các loài qua đông cũng có sự ngụy trang giống với thảm lá khô (hình 3).

A B
Hình 3. A: Bướm lá khô (Kalima inachus); B: Sâu bướm (Hestina sp.) qua đông

Một số loài phát triển đầu giả, đầu giả chính là đuôi, khi đậu đầu giả hướng lên phía trên giống đầu thật: thà mất đầu giả mà vẫn còn sống còn hơn mất mạng, tuy có mất đi vẻ đẹp tự nhiên của chúng (hình 4).

A B
Hình 4. Đầu giả (đuôi) với mắt là các đốm đen và râu đầu là các đuôi của bướm họ Lycaenidae

Thiên nhiên là như vậy, rất thú vị nếu chúng ta quan tâm tìm hiểu. Hiểu biết và tôn trọng thiên nhiên chính là tôn trọng quy luật của tự nhiên, mà trong đó, con người chỉ là một thực thể. Có đối xử công bằng với tất cả các hợp phần của tự nhiên thì chúng ta mới không phải đối phó với các hậu quả khó lường từ thiên nhiên do chính con người tạo ra. Tôn trọng thiên nhiên, tôn trọng quy luật của tự nhiên mới là sự khôn khéo và thông minh của con người.

Vũ Văn Liên
Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".