Tin Khoa học - Công nghệ trong nước

Về nguồn gốc phun bùn ở Ninh Thuận

.

Hiện tượng phun bùn ở xã Lợi Hải, huyện Thuận Bắc, tỉnh Ninh Thuận trong thời gian gần đây đã gây tâm trạng lo lắng trong nhân dân, nhiều ý kiến đã cho rằng không liên quan với động đất (TS.Lê Huy Minh, PGS.TS.Nguyễn Hồng Phương, Viện Vật lý Địa cầu), cũng có ý kiến cho rằng đó là núi lửa bùn liên quan tới  túi  khí nông (TS.Doãn Đình Lâm, Viện Địa chất).

Chúng tôi cung cấp cho độc giả một số chứng cớ phản ánh nguồn gốc sâu của hiện tượng này. Chúng tôi cho rằng đây là hiện tượng liên quan tới hoạt động đứt gãy trẻ và địa động lực hiện đại tại khu vực Ninh Thuận nói riêng và vùng biển Việt Nam nói chung. Hiện tượng này xảy ra khá phổ biến trên biển Đông từ 2 triệu năm trở lại đây. Hiện tượng trào bùn ở Ninh Thuận có thể xem là núi lửa bùn, mặc dù nó xảy ở vùng tương đối ổn định, cách xa đới cuốn chìm và vùng tạo núi.

Núi lửa bùn là hiện tượng vật chất gồm bùn khí và nước phun lên do chênh lệch áp suất. Khí  phun lên thường có đến hơn 80% là khí metan, một ít khí cacbonic và nitơ. Các chất lỏng đi kèm thường là nước, axit và dầu mỏ.  Hiện tượng phun tương tự dưới đáy biển thường được gọi là diapia sét. Núi lửa bùn hay gặp ở vòng cung đảo gần với đới cuốn chìm, là nơi mảng đại dương cắm xuống dưới mảng lục địa. Núi lửa bùn thường hay đi kèm với các tích tụ dầu khí, hoặc hydrat khí ở vùng biển sâu hơn 800 mét nước. Thống kê cho thấy có hơn 1100 điểm núi lửa bùn trên lục địa và vùng biển nông và hơn 11000 điểm trên sườn lục địa và vùng biển sâu.

Ở châu Á, núi lửa bùn gặp ở đảo Java, Indonesia, vùng  quần đảo Turtle, Philipin. Núi lửa bùn ở đảo Lihiman của Philipin rất đặc biệt vì phun bùn đi kèm với phun mảnh đá.  Ngoài ra núi lửa bùn gặp ở nhiều nơi khác như bờ biển Arakan của Myanma, đảo Borneo, Nam Đài Loan, vùng biển Caspi, vùng đảo Andaman của Ấn độ, Biển Đen, Azerbaijan, Iran, Pakistan v..v.  Ngay từ những năm 1860 dựa vào hiện tượng núi lửa bùn đi kèm với tràn dầu trên mặt đất, người ta đã tìm được các mỏ dầu dưới sâu ở Pennsylvania và Bacu, Azerbaijan. Một điển hình khác là tràn dầu trên vùng rộng ở Quaiarah thuộc Irắc. Dựa vào dấu vết của tràn dầu tự nhiên trên mặt người ta đã tìm được mỏ dầu lớn ở Iran. Tràn dầu trên mặt đất đã nhận thấy ở Sumatra (1885), Texas (Spindletop, 1901, Oklahoma (1905), Persia (Majid-l-Sulaiman, 1908), Mexico ( Golden Lane, 1910), Venezuela ( Los Barroso, 1922), Irắc (Kirkuk, 1927), Đông Texas (1930), Bahrain (1932) và Kowait (Burgan, 1938) (theo Yergin, 1991).

Nguyên nhân phun bùn trên đất liền và trên biển là do dị thường áp suất dưới sâu cao, đẩy khí, chất lỏng và bùn sét đi lên dọc theo những đới đứt gãy trẻ. Các hoạt động trên thường đi kèm với hoạt động của đứt gãy trẻ và địa động lực hiện đại trong các trường lực căng giãn cục bộ. Ở vùng đầm Thi Nại, Qui Nhơn dầu và khí vẫn đang được phun lên hiện nay. Kết quả nghiên cứu của đề tài trọng điểm cấp nhà nước KC09.11/06 cho thấy hiện tượng bùn sét cùng chất lỏng khí đi lên từ dưới sâu dọc theo các đới đứt gãy trẻ khá phổ biến ở bể Sông Hồng, bể Nam Hải Nam, bể Nam Côn Sơn nơi có có dị thường áp suất cao. Hiện tượng này cũng quan sát thấy ở bể Phú Khánh và bể Cửu Long. Từ nơi xuất lộ bùn ở Ninh Thuận, kéo dài theo phương Bắc Nam trên vùng biển ở bể Cửu Long, người ta đã tìm thấy dầu khí và chúng tôi quan sát trên mặt cắt địa chấn, thấy nhiều đứt gãy trẻ cắt qua trầm tích pliocen - Đệ Tứ.


Hình 1: Dầu tràn ở Đầm Thị Nại, ảnh: Phan Trọng Trịnh

Hình 2: Mặt cắt địa chấn đi qua bắc Đà Nẵng thể hiện 2 đới điapia xuyên cắt  lên gần mặt đáy biển (Kết quả hợp tác giữa Viện Địa chất và Tập đoàn dầu khí Việt Nam trong đề tài KC KC09.11/06-10)


Hình 3: Các đới điapia sét xuyên lên trầm tích Pliocen - Đệ tứ ở nam đảo Hải Nam


Hình 4: Các đới đứt gãy trẻ và điapia xuyên cắt trầm tích Pliocen - Đệ tứ trên biển, quan sát thấy ở phía Nam đảo Phú Quí (Kết quả của KC.09.11/06-10)


Hình 5: Sơ đồ phân bố các vị trí thoát lộ dầu khí và cấu tạo điapia sét (các điểm đen) và vị trí núi lửa bùn (mũi tên). Kết quả của đề tài trọng điểm cấp nhà nước KC09.11BS/06-10

Kiến nghị:

Người dân trong khu vực phun bùn cần thận trọng với hiện tượng cháy vì  thường đi kèm với núi lửa bùn là khí metan, cacbonnic và Nitơ, là những loại khí không có mùi, nhưng dễ gây cháy từ khí metan. Nơi bùn thoát lộ có nền đất yếu, dễ bị lún sụt. Bùn ở đây có thể sử dụng cho du lịch nhưng phải thận trọng phân tích thành phần trước khi sử dụng.

PGS.TS. Phan Trọng Trịnh
Trưởng phòng Địa động lực, Viện Địa chất, VKHCNVN
Chủ tịch Hội Kiến tạo Việt Nam

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".