Tin Khoa học - Công nghệ trong nước

Mô tả ba loài thuộc họ GONIADIDAE (ANNELIDA-POLYCHAETA) được ghi nhận lần đầu tại vùng biển Việt Nam

.

Họ Goniadidae gồm các loài Giun sống di động thuộc lớp Giun nhiều tơ (Polychaeta), ngành Giun đốt (Annelida). Chúng phân bố rộng từ vùng triều đến vùng biển sâu, chúng được xem là loài ăn thịt, hầu hết các loài sống chui rúc, đào bới trong lớp trầm tích mềm nhưng một số loài lại được bắt gặp bên dưới các tảng đá hoặc trên thảm rong biển.

Qua tổng quan các nghiên cứu về giun nhiều tơ từ trước đến nay ở vùng biển Việt Nam cho thấy tổng cộng có 10 loài thuộc 3 giống của họ Goniadidae đã được phát hiện. Qua phân tích các mẫu vật thu được từ các chuyến khảo sát sinh vật đáy và được lưu giữ tại viện Hải Dương Học, các nhà khoa học tại Viện Hải Dương Học Nha Trang thuộc Viện Khoa học và Công nghê Việt Nam đã bổ sung thêm 3 loài lần đầu tiên được ghi nhận ở biển Việt Nam. Cả 3 loài này đều có kích thước rất nhỏ nên rất khó định loại nhất là các đặc điểm phần hầu.

Loài Goniadides carolinae Day, 1973 sensu Gilbert, 1984 (Goniadides carolinae Day, 1973b: 48, fig.7a-h. – Gilbert 1984:17, figs. 13, 14a-f.) thuộc Giống Goniadides Hartmann-Schroder, 1960. Đặc điểm cơ thể dài khoảng 25mm, 110 đốt. Các đốt ở phần trước cơ thể hầu như đều là đốt đôi, các đốt ở phía sau cơ thể là các đốt đơn. Phần trước miệng (prostomium) có dạng hình nón gồm 8 đốt, trong đó đốt đầu tiên mang 2 đôi anten và đốt cuối cùng có hai mắt nhỏ. Mỗi anten gồm 4 đốt không rõ ràng. Hầu có nhiều loại gai thịt mềm có hình dạng khác nhau; không có răng hình chữ V (hình 1a). 8 đốt đầu tiên của cơ thể có các chân bên dạng 1 thùy, trong đó đốt đầu tiên thường chỉ là một mấu nhỏ. Từ đốt 9 trở về cuối cơ thể có các chân bên dạng 2 thùy giả (hình 1d), thùy lưng là thùy giả chỉ có 1-2 gai giống như móc nhọn mọc từ thành cơ thể ở phía trên của sợi lưng (hình 1c), thùy bụng gồm thùy trước lông cứng hình ngón tay với đầu nhọn và thùy sau lông cứng tròn ngắn hơn. Lông cứng của thùy bụng gồm cả hai loại có phân đốt là spinigereos và falcigerous. Sợi lưng và sợi bụng có dạng hình ngón nhọn. Cuối cơ thể có 2 tơ hậu môn (hình 1b). Loài này được tìm thấy ở vung biển Nha Trang, Phan Thiết, ngoài ra phân bố ở các vùng trên thế giới nhu : vịnh Mexico, Andaman, biển Ấn Độ Dương.


Hình 1: a- Phần trước cơ thể, b- Phần sau cơ thể, c- gai ở thùy lưng,
d- chân bên của các đốt phần sau cơ thể


Loài Goniada asiatica Hartman, 1974 (Goniada asiatica Hartman, 1974: 220, figs. 7a-b.Goniada maculata – Wesenberg-Lund, 1949: 296. – [Not Orsted, 1843: 33, pl. 1, figs. 16, 23, pl. 6, figs. 91, 95, 97, 98]), thuộc Giống Goniada Audouin and Milne Edwards, 1833. Loài này cơ thể dài ít nhất 18 mm với khoảng 90 đốt. Đa số các đốt của cơ thể là đốt đơn, đôi khi có vài đốt đôi ở phân cuối cơ thể. Phần trước miệng có dạng hình nón với 9 đốt trong đó đốt đầu tiên có 2 đôi anten và đốt cuối cùng không có mắt (hình 2a). Hầu ngắn có các mấu thịt mềm có dạng hình trái tim phủ trên bề mặt và 8-11răng hình chữ V ở mỗi bên (hình 2b). Răng hàm gồm 5 răng lớn, răng nhỏ gồm 4 răng dạng chữ Y ở mặt lưng, 3 răng hình chữ H ở mặt bụng trong đó một đôi nhỏ nằm phía trên các răng lớn ở mặt lưng. 22 đốt đầu tiên của cơ thể có các chân bên một thùy (hình 2c), các đốt tiếp theo mỗi bên có chân bên 2 thùy với thùy lưng và thùy bụng phân biệt rõ ràng (hình 2d-e), thùy lưng hình nón. Sợi lưng có dạng ngón tay cái và dẹt và sợi bụng có hình dạng thay đổi từ hình nón đến hình ngón. Thùy lưng có 4-6 lông cứng đơn (capillary) và thùy bụng với nhiều lông cứng có phân đốt dạng spinigerous. Loài này được tìm thấy ở vùng biển Phan Thiết (Việt Nam) và một số vùng biển khác trên thế giới như biển Arabian, vịnh Persian, biển Andaman.



Hinh 2: a-phần trước cơ thể , b- xương chữ V và nhú thịt mềm hình trái tim ở hầu,
c- chân bên thứ 20, d- chân bên thứ 23, e- chân bên thứ 40.

Loài Goniada apisiti Böggemann & Eibye-Jacobsen, 2002 (Goniada apisiti Böggemann & Eibye-Jacobsen, 2002: 171, figs. 8 A-H, 9 A-G) thuộc Giống Goniada Audouin and Milne Edwards, 1833. Loài này thu thập được tại vùng biển Phan Thiết (Việt Nam) và cũng xuất hiện tại biển Andaman (ở độ sau từ 17-82m)



Hình 3: a- răng hình chữ V, b- chân 60

Cơ thể chúng dài khoảng 17 mm với 121 đốt. Các đốt ở phần trước cơ thể là đốt đơn và ở phần sau thỉnh thoảng có các đốt đôi. Phần trước miệng có dạng hình nón với 9-10 đốt trong đó đốt đầu tiên mang 2 đôi anten có cấu tạo gồm 2 đốt, không có mắt ở đốt cuối cùng. Phần hầu ngắn có các mấu thịt mềm hình trái tim trên bề mặt hầu và 13-14 răng hình chữ V ở mỗi bên (hình 3a). Răng hàm gồm 3-4 răng lớn, răng nhỏ gồm 4 răng dạng chữ Y ở mặt lưng và 3 răng hình chữ H ở mặt bụng trong đó có một đôi răng nhỏ hình chữ Y nằm phía trên các răng lớn ở mặt lưng. 26-27 chân bên đầu tiên của cơ thể có dạng 1 thùy, các chân bên tiếp theo có dạng 2 với sự phân biệt thùy lưng và bụng rõ ràng (hình 3b), thùy lưng có dạng hình nón. Sợi lưng có dạng hình nón và dẹt và sợi bụng có hình dạng thay đổi từ hình nón đến hình ngón. Thùy lưng có vài gai capillary đơn giản và thùy bụng có nhiều gai dạng kép spinigerous.
Như vậy, nghiên cứu này đã nâng số loài thuộc họ Goniadidae được ghi nhận ở vùng biển Việt Nam lên 13 loài thuộc 4 giống. Hiện nay cả 3 mẫu đang được lưu trữ tại Viện Hải Dương Học (Nha Trang) trong cồn 80%.

Nguồn tin: Viện Hải Dương Học Nha Trang
Xử lý tin: Hải Vân

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".