Tin Khoa học - Công nghệ trong nước

Hội thảo “Động đất và sóng thần ngày 11 tháng 3 năm 2011 tại Nhật Bản và những kinh nghiệm rút ra đối với Việt Nam”

.

Trận động đất và sóng thần Sendai ngày 11/3/2011 xảy ra ở Nhật Bản đã gây thiệt hại vô cùng to lớn về người cũng như kinh tế Nhật Bản và ảnh hưởng tới nền kinh tế thế giới. Các nhà nghiên cứu động đất trên thế giới bất ngờ vì magnitude của trận động đất đã vượt xa so với dự báo ban đầu.

Ngày 29/3/2011, Hội Kiến tạo Việt Nam và Hội Khoa học và Kỹ thuật (KH&KT) Địa Vật lý Việt Nam với sự tài trợ của Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam và Viện Địa chất, Viện KHCNVN đã tổ chức Hội thảo “Động đất và sóng thần ngày 11 tháng 3 năm 2011 tại Nhật Bản và những kinh nghiệm rút ra đối với Việt Nam”.

Tham dự buổi Hội thảo, về phía Viện KHCNVN có GS. Nguyễn Đình Công, Phó Chủ tịch Viện, TS. Phan Tiến Dũng, Phó Trưởng ban Ứng dụng và Triển khai Công nghệ, TS. Trần Tuấn Anh, Viện trưởng Viện Địa chất, từ các cơ quan khác có đại diện của Tổng hội Địa chất Việt Nam, Bộ Công thương, Tổng Công ty Dầu khí Việt Nam, Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, Đại học KHTN Hà Nội, Đại học Mỏ Địa chất cùng các cơ quan báo chí và truyền thông.

Hội thảo lần này được tổ chức nhằm tập hợp tất cả các nhà khoa học Việt Nam nghiên cứu về động đất, thảo luận và rút ra những kinh nghiệm cho việc đánh giá nguy cơ động đất và sóng thần đối với công trình xây dựng nhà máy điện hạt nhân của Nhật Bản và Việt Nam.

Trong khuôn khổ của Hội thảo, các đại biểu tham dự đã nghe trình bày 4 báo cáo:

  • Thảm hoạ động đất và sóng thần ngày 11 tháng 3 năm 2011 tại Nhật Bản từ góc nhìn cảnh báo thiên tai do PGS.TS. Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Trung tâm báo tin động đất và cảnh báo sóng thần, Viện Vật lý Địa cầu, Viện KHCNVN trình bày.
  • Bài học từ trận động đất Sendai ngày 11/3/2011 do PGS.TS. Phan Trọng Trịnh, Trưởng phòng Địa động lực, Viện Địa chất, Viện KHCNVN, Chủ tịch Hội Kiến tạo Việt Nam trình bày.
  • Đánh giá độ nguy hiểm động đất và sóng thần vùng ven biển và thềm lục địa Việt Nam do GS.TS. Bùi Công Quế, Chủ tịch Hội KH&KT Địa Vật lý Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Viện Vật lý Địa cầu, Viện KHCNVN trình bày.
  • Động đất ở Việt Nam và ứng xử do PGS.TS. Cao Đình Triều, Hội KH&KT Địa vật lý Việt Nam trình bày.

Các nhà khoa học đã trình bày những nhận định, đánh giá tổng quan về trận động đất, sóng thần ngày 11/3/2011 tại Nhật Bản từ nguồn khởi tạo đến các nguyên nhân về địa chất, địa mạo, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam.

Đánh giá về độ nguy hiểm động đất và sóng thần vùng ven biển và thềm lục địa Việt Nam, GS.TS. Bùi Công Quế cho rằng:

“Độ nguy hiểm động đất ở vùng ven biển và thềm lục địa Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh của chế độ động đất lên quan với các hệ thống đứt gãy hoạt động trên đất liền và trên vùng ven biển và bởi đặc điểm cấu trúc của nền đất ở các vùng nói trên. Độ nguy hiểm động đất cao và khá cao, khá phân dị ở vùng ven biển phía Bắc và Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ và thềm lục địa Đông Nam.”

“Vùng ven biển và thềm lục địa Việt Nam chịu tác động của sóng thần phát sinh từ các động đất mạnh ở các vùng trên Biển Đông như đới đứt gãy Manila Trench, đới đứt gãy Bắc Biển Đông, hệ đứt gãy Tây Biển Đông trên thềm lục địa Việt Nam. Độ nguy hiểm của sóng thần trên vùng ven biển biến đổi và phân dị, phụ thuộc vào đặc điểm địa hình, cường độ và hướng tới của sóng. Độ cao lớn nhất của sóng thần có thể đạt 5-6 m và lớn hơn trên vùng quần đảo Hoàng Sa, vùng ven biển trung Trung bộ và thấp hơn theo hướng giảm dần về các phía Bắc và Nam dọc ven biển Việt Nam với chu kỳ lặp lại là 950 năm.”

Tại Việt Nam, Trung tâm báo tin động đất và cảnh báo sóng thần, thuộc Viện Vật lý địa cầu, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam có trách nhiệm thông báo kịp thời, rộng rãi và đầy đủ những thông tin cảnh báo động đất và sóng thần tới các cơ quan có thẩm quyền của nhà nước, cho phép triển khai các biện pháp hiệu quả và kịp thời trong công tác phòng chống, giảm nhẹ hậu quả do thiên tai gây ra cho cộng đồng. Những thông tin đưa ra được các chuyên gia có kinh nghiệm của Viện Vật lý Địa cầu trong các lĩnh vực liên quan tới khoa học Trái đất như địa chất, vật lý địa cầu, hải dương học… xử lý và phân tích nên có độ tin cậy cao.

Theo PGS.TS. Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Trung tâm thì Việt Nam có 25 kịch bản sóng thần đã được tính sẵn (chủ yếu liên quan tới đới hút chìm Manila). Theo kịch bản có sẵn thì nếu một trận động đất cường độ 8,3 độ Richter xảy ra ở khu vực rãnh nước sâu Manila thì có thể tạo nên sóng thần cao 5,2 m ở Quảng Ngãi và 2,1 m ở Nha Trang. Một trận động đất có cường độ 9,2 độ Richter ở cùng khu vực có thể tạo ra sóng thần cao 10,6m ở Quảng Ngãi và 5m ở Nha Trang, và thời gian sóng thần đi từ vùng rãnh nước sâu Manila tới vùng bờ biển Việt Nam sau khoảng 2 tiếng đồng hồ.

Đánh giá về hiệu quả công tác báo tin động đất và cảnh báo sóng thần, PGS.TS. Nguyễn Hồng Phương cũng nêu ra một số nhược điểm cần phải khắc phục như Quy trình báo tin động đất và cảnh báo sóng thần hiện vẫn chưa được chuẩn hoá theo Quy trình tiêu chuẩn của khu vực và thế giới; chưa tận dụng có hiệu quả nguồn dữ liệu thời gian thực từ các trạm quan trắc khí tượng thuỷ văn của Việt Nam và thế giới …

PGS. Nguyễn Hồng Phương cũng cho biết: “Hiện nay, có hai dự án đang được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả của công tác báo tin động đất, cảnh báo sóng thần và ứng phó với hai loại hình thiên tai này ở Việt Nam. Dự án thứ nhất là nâng cấp mạng lưới quan trắc động đất tại Việt Nam với mục tiêu là mở rộng mạng lưới quan trắc động đất ra toàn lãnh thổ và hải đảo của Việt Nam, tăng số lượng trạm địa chấn từ 24 trạm hiện nay lên hơn 30 trạm được trang bị máy ghi địa chấn dải rộng, vận hành tự động và dữ liệu động đất thời gian thực sẽ được truyền trực tiếp về Viện Vật lý Địa cầu qua vệ tinh/internet. Dự án thứ hai là xây dựng hệ thống trạm trực canh sóng thần tại các địa phương ven biển và hải đảo Việt Nam. Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của Dự án này là triển khai xây dựng khoảng 100 tháp báo thiên tai sử dụng hệ thống đèn và còi phục vụ cho công tác cảnh báo đa thiên tai, trong đó có sóng thần tại các địa phương ven biển và hải đảo của Việt Nam.”

PGS.TS. Phan Trọng Trịnh, Trưởng phòng Địa động lực, Viện Địa chất cho biết các nhà khoa học trên thế giới đã bất ngờ trước độ lớn của trận động đất xảy ra (theo dự báo, động đất cực đại chỉ khoảng 8,5 độ Richter nhưng thực tế động đất Magnitude 9.0 đã xảy ra). Báo cáo của TS. Phan Trọng Trịnh cũng chỉ ra rằng lan truyền phá huỷ dọc theo đới cuốn chìm cũng như các dự báo biến đổi ứng suất Cloulomb sẽ làm kích hoạt động đất và núi lửa ở Nhật trong thời gian tới. Rút kinh nghiệm từ Nhật Bản, khi đánh giá động đất cực đại tại Việt nam, có khả năng gây ra sóng thần ở đới cuốn chìm Malina, cần thiết phải liên kết 2 đoạn đứt gãy, khi đó động đất cực đại có thể vượt giá trị 8,7 độ richter.

GS. Trịnh nhấn mạnh: “Nhờ hệ thống GPS và trạm động đất dày đặc, các nhà khoa học Nhật Bản có thể xác định được chuyển dịch dưới sâu tới 30 mét trong khi đo được trên mặt đất tới 5 mét. Ngoài ra cũng không thể không nhắc tới thành tựu quan trọng trong việc cảnh báo sớm cho vùng Tokyo về động đất trước 80 giây và sóng thần trước 40 phút đã giảm đi rất nhiều thiệt hại về nhân mạng trong thảm hoạ vừa qua.” Đây là một kinh nghiệm quý báu đối với các quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam.

Một trong những vấn đề được quan tâm tại Hội thảo chính là các giải pháp phù hợp khi xảy ra động đất và sóng thần tại Việt Nam. Bên cạnh những giải pháp cơ bản về nâng cao năng lực của hệ thống báo tin động đất và cảnh bảo sóng thần, đẩy mạnh điều tra nghiên cứu và khảo sát, đánh giá độ nguy hiểm và rủi ro động đất sóng thần thì những biện pháp mềm liên quan tới định hướng ứng xử với động đất sóng thần của người dân là rất quan trọng.

Theo PGS.TS. Cao Đình Triều, giáo dục cộng đồng để nâng cao nhận thức về tai biến động đất, sóng thần là rất cần thiết, trong đó điểm mấu chốt là làm sao để cộng đồng dân cư hiểu được những khái niệm cơ bản và những quy tắc ứng xử cần thiết khi động đất xảy ra.

PGS. Triều cũng đề xuất việc xây dựng pháp lệnh về kháng chấn cho các công trình xây dựng tại Việt Nam, đặc biệt là những công trình trọng điểm như nhà máy điện hạt nhân hay các khu kinh tế…

Trong khuôn khổ Hội thảo, các nhà khoa học đã thảo luận rất sôi nổi những vấn đề các báo cáo đưa ra. Nhìn chung các nhà nghiên cứu đều thống nhất ở một điểm là đối với vấn đề động đất và sóng thần, cần có những nhìn nhận đúng mức và chính xác để đưa ra những giải pháp và ứng xử thích hợp.

Tin và ảnh: Quỳnh Trang

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".